Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Paweł Charkiewicz

Armeńska diaspora – historia tragedii cz.2

W drugiej części „Armeńskiej diaspory”, nazywanej przez samych Ormian – Spyurk nawiążę do tragedii ludobójstwa. Genocyd z 1915 roku wywarł piętno na charakterze współczesnej armeńskiej emigracji. Mowa będzie także o losach Ormian na Bliskim Wschodzie. Niniejszy tekst jest jedynie szkicem poglądowym mającym przybliżyć dzieje narodu znajdującego się poza własnym krajem ojczystym i zobrazować, czym jest wyjątkowa międzynarodowa społeczność Ormian.

Przeczytaj także Armeńska diaspora – historyczne początki cz. 1

 

Wieczny płomień na pamiątke zamorgowanych Ormian w Dzidzernagapert, autor:z@doune,źródło: en.wikipedia.org

Wieczny płomień na pamiątke zamorgowanych Ormian w Dzidzernagapert, autor: z@doune, źródło: en.wikipedia.org

Przed wybuchem I wojny światowej Ormianie mieszkający poza terytorium Armenii w krajach takich jak Egipt, Iran, Liban, Syria, Indie, Rosja, Francja, Bułgaria, USA angażowali się szeroko w działalność wspólnotową. Ułatwiały to liczne ormiańskie instytucje społeczne w tym religijne, charytatywne, edukacyjne, kulturalne i patriotyczne. Szczególnie znaczenie miały wówczas ormiańskie wspólnoty Konstantynopola ( obecnie Stambuł) oraz Tbilisi. Przekształciły się one w kulturowe, polityczne i finansowe centra Ormiańskiego świata. Inne szczególnie ważne społeczności, w których wrzało życie kulturalne to Izmir, Moskwa, Baku i Kalkuta. W pierwszym dziesięcioleciu XX wieku pomimo zmasowanej emigracji z Armenii bezwzględna większość Ormian nadal pozostawała na terenie swojej ojczyzny. Emigracja miała w dużej mierze charakter mimowolny a migranci i ich najbliżsi niemal zawsze mieli możliwość powrotu do ojczyzny.

Ludobójstwo Ormian – geneza Spyurk

W czasie I wojny światowej, władze  Imperium Osmańskiego podjęły decyzję o unicestwieniu ormiańskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Masowe deportacje Ormian mieszkających w zachodniej Armenii, Cylicji i innych częściach Imperium Osmańskiego przyczyniły się do śmierci, jak podają ormiańskie źródła, nawet 1,5 miliona Ormian. Wydarzenia tego okresu na trwałe wywarły piętno na tradycji, kulturze i polityce prowadzonej po dziś dzień przez Armenię i ormiańską diasporę. Te właśnie tragiczne wydarzenia Ormianie określają mianem genocydu-ludobójstwa. Po tureckiej porażce w I wojnie światowej, część Ormian, którzy przeżyli wysiedlenia zaczęło wracać, przede wszystkim w region Cylicji. Jednak ludność ormiańska została zmuszona do opuszczenia Cylicji na stałe po tym jak Francja pod koniec 1921 r. wycofała stamtąd swoje siły. Uznaje się, że lata 1915-1922 wyznaczyły nową erę dla narodu ormiańskiego, kiedy po raz pierwszy w swojej historii ormiańska ludność w większej części z terytoriów historycznie ormiańskich przestała istnieć a deportowani Ormianie zostali zmuszeni do stworzenia sobie nowego miejsca zamieszkania w różnych krajach świata dając tym samym początek współczesnej diasporze. W języku ormiańskim diaspora przyjęła dla siebie nazwę Spyurk, co nawiązuje do kataklizmu ludobójstwa jaki dotknął Ormian w 1915 roku. W czasie I wojny światowej różne społeczności ormiańskie na całym świecie spieszyły z pomoc dla swoich krajan. Było więc naturalne, że przesiedleńcy rozprzestrzeniali się w nowych krajach przede wszystkim wśród osiadłej już wcześniej ludności ormiańskiej, licząc na wsparcie ze strony swoich rodaków. Przez lata migracja Ormian zawiązała społeczności. Obecnie ponad 60 krajów jest gospodarzami znaczących wspólnot ormiańskich, chociaż większa część diaspory Ormian znajduje się przede wszystkim w Rosji i USA. Istotna jest także grupa Ormian, która pozostała na Bliskim Wschodzie.

Ormianie na Bliskim Wschodzie

Ormianie mieszkający w ubogich rolniczych regionach Libanu, Syrii, Iranu i innych państwach Bliskiego Wschodu,  zajęli się rzemiosłem i handlem a jedynie marginalnie rolnictwem. Ich umiejętności i przyjazna postawa miejscowej ludności były głównymi czynnikami sprzyjającymi zadomowieniu się ormiańskiej ludności w swoich nowych społecznościach. W okresie po II wojnie  liczba ormiańskich kupców, specjalistów, urzędników państwowych, a zwłaszcza uczniów znacznie wzrosła. W latach 60 XX wieku, Ormianie stali się w Libanie właścicielami około 18% dużych przedsiębiorstw przemysłowych i 43% rzemieślniczych. Od tego czasu ormiańskie wspólnoty w Libanie a także Iranie mają szczególne przywileje społeczno-prawne, ponieważ zostały uznane za mniejszości etniczne i religijne co uprawnia je do posiadania własnej reprezentacji w parlamentach tych krajów. 

Inną istotną cechą ormiańskich wspólnot na Bliskim Wschodzie jest to, że w przeciwieństwie do pozostałych mniejszości istniejących w krajach muzułmańskich są chrześcijanami. Znaczne różnice kultur i stylów życia chrześcijan w islamskich krajach zdają się pomagać Ormianom w zachowaniu ich tożsamości etnicznej. Etniczna jednorodność ormiańskich rodzin pozwala na utrzymanie ormiańskiej orientacji dla kolejnych pokoleń.

Pomnik alfabetu ormiańskiego w Erywaniu, autor: de:Mcschreck, źródło:en.wikipedia.org

Pomnik alfabetu ormiańskiego w Erywaniu, autor: de:Mcschreck, źródło:en.wikipedia.org

Edukacja spaja

Ormiańska edukacja była zawsze ważnym elementem tych społeczności. a Duża sieć ormiańskich szkół podstawowych i średnich została założona w Libanie, Syrii, Egipcie i Iranie, gdzie współistniały one z dotychczasowymi muzułmańskimi szkołami. Język ormiański nadal jest  podstawowym i naturalnym środkiem komunikacji dla lokalnej ludności ormiańskiej i to nie przez przypadek duża liczba  gazet i czasopism była i jest opublikowana w rodzimym języku. Tradycja literacka została zachowana i rozwijana w tych krajach. Istnienie licznych krajowych i kulturalnych organizacji, instytucji edukacyjnych i ormiańsko-języcznej prasy stworzyło charakterystyczną ormiańską atmosferę w całych ormiańskich dzielnicach Allepo i Bejrutu. W ormiańskiej społeczności Libanu, Syrii i Iranu w latach 80 XX wieku powstały kulturowe i polityczne centra ormiańskiej diaspory. Kulturalny i edukacyjny postęp w bliskowschodniej  społeczności Ormian zostały znacznie wsparty finansowo ze środków ormiańskich społeczności w krajach zachodnich, przede wszystkim ze Stanów Zjednoczonych. Pomoc ta pozwoliła na stworzenie szkół, centrów młodzieżowych i utworzenia funduszy stypendialnych.

Kolejny eksodus

Naturalny rozwój wspólnot ormiańskich na Bliskim Wschodzie został przerwany w 1950 roku. Eskalacja nacjonalistycznych ruchów w Egipcie, Syrii, Libanie, Iranie i innych krajach regionu, ograniczenia nałożone na prawa i działania mniejszości etnicznych, niestabilność polityczna (wojna domowa w Libanie, rewolucja islamska w Iranie, wojna Iraku z Iranem) oraz niski poziom życia po raz kolejny zmusił ludność ormiańską do emigracji. Migracja w tamtym czasie ma negatywny wpływ na życie wewnętrzne ormiańskiej społeczności na Bliskim Wschodzie, pozbawiając go statusu centrum światowej diaspory. Bezwzględną większością ormiańskich emigrantów z tych krajów zdecydowało się przenieść do rozwiniętych krajów zachodnich, wybierając życie w społeczeństwach demokratycznych w warunkach stabilizacji politycznej w pełni zdając sobie sprawę z wyzwaniami rzeźbiąc społeczno-gospodarczą niszę i zachowaniu etniczną i kulturową tożsamość ich nowych ojczyznach.

C.D.N -Armeńska diaspora – Ormianie w Europie Zachodniej cz. 3  już 30 kwietnia.

Przeczytaj także Armeńska diaspora – historyczne początki cz. 1

 

Źródła:

Mirosława Zakrzewska Dubasowa, Historia Armenii, 1990

Vahtan Kurkijan, History of Armenia

Armenian-Genocide.org

ArmeniaDiaspora.com

 

 

Facebook Comments

Rodowity Podlasiak z dziada, Poleszuk z pradziada. Z wykształcenia politolog(AP) i europeista(UW). Obecnie kończy edukacje w Studium Europy Wschodniej UW. Samozwańczy spec od Ukrainy i mniejszości narodowych w Polsce. Notoryczny eksplorator Krymu. Miłośnik Azji Centralnej. Ostatnio amator Kaukazu. Zna języki polski, angielski, rosyjski i ukraiński. Redaktor e-mail p.charkiewicz {at} eastbook.eu tel. +48-510-666-006

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY