Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok

Azerbejdżan przyswaja egipską lekcję

Przewrót wojskowy, który miał miejsce w Egipcie, wywołał kontrowersje w szeregach zwolenników demokracji w Azerbejdżanie. Niektóre zrzucają winę za sprowokowanie zamachu stanu na politykę obalonego prezydenta Muhammada Mursiego, wykluczającego niektóre strony z udziału w życiu politycznym kraju. Inni widzą w tym tradycyjną ingerencję wojskowych. Ale ludziom po obu stronach barykady zależy na wyciągnięciu wniosków z tego, co się stało, i zrobieniu wszystkiego, żeby nieszczęście, które dotknęło Egipt, nigdy nie powtórzyło się w Azerbejdżanie.

Пламенные Башни, Баку, Азербайджан, автор: wilth, источник: lickr

Ogniste wieże, Baku, Azerbejdżan, autor: wilth, źródło: Flickr

W centrum debaty, która wybuchła wśród zwolenników społeczeństwa obywatelskiego w Azerbejdżanie, leży przekonanie o możliwości zmian w Baku w najbliższej przyszłości. Tak więc zwolennicy społeczeństwa obywatelskiego aktywnie starają się zapewnić optymalne warunki, żeby przyszły proces przejściowy w Azerbejdżanie mógł maksymalnie doprowadzić do utworzenia prawdziwie demokratycznego systemu.

Chociaż na tym etapie wydaje się, że administracja prezydenta Ilhama Alijewa mocno trzyma władzę, to, jak pokazuje historia, zmiany mogą przyjść nagle i niespodziewanie. Dlatego też liderzy demokratyzacji powinni już teraz zastanowić się nad sposobami ominięcia potencjalnych pułapek, gdy pojawi się możliwość dokonania wspomnianych zmian. Oto niektóre z aspektów, które zasługują na uwagę i analizę w świetle ostatnich wydarzeń w Egipcie:

1. Przeprowadzenie reform struktur siłowych. W przeciwieństwie do Egiptu, Azerbejdżan nie posiada politycznie wpływowego i autonomicznego wojska, mogącego rzucić wyzwanie wybranemu rządowi. Jednak policja i organy bezpieczeństwa republiki nie wyróżniają są przejrzystością i odpowiedzialnością w swojej działalności, związanej cały czas z regularnymi naruszeniami podstawowych praw obywateli. Każdy wybrany prodemokratyczny rząd będzie musiał podjąć działania, mające na celu ograniczenie władzy struktur siłowych, nie tylko ze względu na zwiększenie zaufania do samego rządu, lecz także w celu zapewnienia braku zagrożenia dla władzy od wewnątrz. Najmocniej przyczyniło się do osłabienia rządu Mursiego w Egipcie przekonanie o jego niezdolności do egzekwowania prawa i porządku w kraju. W ramach przejściowego procesu politycznego w Azerbejdżanie „szara eminencja” może sabotować działalność nowego rządu, tworząc atmosferę chaosu i zmuszając obywateli do wzywania do powrotu Alijewa.

Warto tu zauważyć, że powrót Hejdara Alijewa do władzy w połowie lat 90. był możliwy dzięki niezdolności ówczesnego rządzącego Frontu Ludowego do egzekwowania prawa i porządku w kraju. Dlatego ważne jest, aby każdy nowy, demokratycznie nastawiony rząd miał pod ręką gotowy plan zapobiegania ewentualnym pomysłom struktur siłowych siania niezgody. Może to być algorytm działań mający na celu pociągnięcie do odpowiedzialności osoby na kluczowych stanowiskach, odpowiedzialne za najbardziej rażące nadużycia, jak również wdrażanie reform mających na celu zapobieganie tego rodzaju nadużyciom w przyszłości.

2. Liberalny rząd. Niezależnie od tego, czy obalenie Muhammada Mursiego było prawdziwym wyrazem woli narodu czy dziełem grup ukrytych w cieniu, tzw. „głębokiego państwa”, nie ma praktycznie żadnych wątpliwości, że 17 milionów ludzi nigdy nie wyszłoby na ulicy z żądaniem dymisji prezydenta, gdyby styl rządzenia prezydenta i jego sojuszników z partii Bractwa Muzułmańskiego pozwalał również innym stronom i grupom uczestniczyć w życiu politycznym kraju. Oczywiście, mało kto spodziewał się, że niezwykle autorytarna tajna organizacja, która większość czasu swojego istnienia działała w podziemiu, będąc w opozycji do dyktatury, wprowadzi kraj w epokę liberalnej demokracji. Jednak nietolerancyjne i despotyczne metody Bractwa Muzułmańskiego zniechęciły do nich nawet wielu członków ich elektoratu.

Każdy demokratyczny rząd Azerbejdżanu powinien oprzeć się pokusie zemsty na urzędnikach i zwolennikach Alijewa. Do odpowiedzialności powinni zostać pociągnięci tylko ci, którzy popełnili konkretne zbrodnie. Należy przywrócić sprawiedliwość dla tych, którzy doświadczyli aresztów politycznych, wywłaszczenia lub zniszczenia mienia i innego naruszenia swoich praw. Ale byłoby poważnym błędem walczenie z szeregowymi przedstawicielami administracji Alijewa i jego partii Jeni Azerbejdżan, jego zwolenników w mediach itp. Powszechne czystki, które, zdaniem niektórych Azerów, miał przeprowadzić Mursi w Egipcie, pozostawiły tylko uczucie dokonanej niesprawiedliwości, przyczyniając się do dalszego podziału w społeczeństwie.

3. Budowanie szerokiego konsensusu w kwestii reform. Narodowa Rada Sił Demokratycznych (NRSD) w Azerbejdżanie to organizacja koalicyjna zjednoczonej opozycji, która przedstawiła program reform politycznych w przypadku zwycięstwa swojego kandydata na wyborach prezydenckich w październiku 2013 roku. Przewiduje ona przejście od obecnej prezydenckiej formy sprawowania władzy do parlamentarnej, ratyfikację nowego tekstu konstytucji w drodze referendum oraz przeprowadzenie nowych wyborów prezydenckich, parlamentarnych i municypalnych. Aby zapewnić, że reformy te umocnią demokratyczny proces przejściowy, NRSD będzie musiała osiągnąć szerokie porozumienie co do zasad gry i czasu procesu. W przeciwnym razie NRSD, a także rząd Mursiego w Egipcie, będą zmagać się z przeszkodami dosłownie na każdym kroku. Takie bariery stworzą to, co amerykański ekspert Mark Lynch nazwał ciągłą atmosferą niepewności i strachu. To z kolei będzie miało najbardziej negatywny wpływ na gospodarkę, co w połączeniu z wykolejoną praworządnością zwiększy szansę kontrprzewrotu wymierzonego wobec procesu demokratyzacji.

4. Zwiększenie przejrzystości w stosunkach wewnętrznych i zagranicznych. Chociaż Muhammadowi Mursiemu w Egipcie udało się nawiązać współpracę ze Stanami Zjednoczonymi i Unią Europejską, to, jak widać, niewiele osób w Waszyngtonie i Brukseli żałuje jego odejścia. Wynika to z niekompetencji jego administracji, a także głęboko zakorzenioną obawą, wciąż wywoływaną przez Bractwo Muzułmańskie na Zachodzie. NRSD w Azerbejdżanie nie jest pogrążona w islam, ale jest narażona na zagrożenia innego rodzaju. Obecne władze azerskie już przedstawiają NRSD jako marionetkę Kremla ze względu na fakt, że jej lider, nagrodzony Oscarem scenarzysta Rustam Ibragimbekow, mieszka w Moskwie. Bez wątpienia te próby będą się tylko zwiększać w okresie kampanii przedwyborczej. NRSD wyraźnie stwierdza w swojej deklaracji założycielskiej, że jej celem jest integracja Azerbejdżanu z „rodziną państw europejskich”. Jednak to za mało, żeby przekonać amerykańskich i europejskich urzędników, że NRSD jest prawdziwą demokratyczną alternatywą. Aby odnieść sukces w tej dziedzinie, NRSD musi opracować przejrzysty system dostarczania swoich komunikatów do publicznej świadomości, a także wyjaśnienia swoich działań. Ponadto przywódcy NRSD muszą również pamiętać, że głównym źródłem ich legitymacji są obywatele Azerbejdżanu, i cały czas informować naród o swoich inicjatywach politycznych.

Egipskie doświadczenie jest tragicznym potwierdzeniem poglądu, że im bardziej opóźnia się reformy, tym bardziej burzliwy będzie proces transformacji politycznej. Z tego punktu widzenia październikowe wybory prezydenckie w Azerbejdżanie mogą być postrzegane jako potencjalny punkt zwrotny w historii kraju: albo przygotują grunt pod proces demokratyzacji, albo wzmocnią pozycje obecnej władzy autorytarnej, zwiększając tym samym niebezpieczeństwo wystąpienia chaosu w trakcie procesu przejściowego w przyszłości. Stawką jest nie tylko przyszłość Azerbejdżanu, lecz także stabilność regionu w dłuższej perspektywie. Tak więc USA i UE muszą jasno dać do zrozumienia władzom w Baku, że nie zaakceptują niczego, oprócz wolnych i uczciwych wyborów.

Eldar Mamedow jest doradcą do spraw politycznych socjaldemokratycznej frakcji Parlamentu Europejskiego. Poglądy, wyrażone w tym artykule, są poglądami Eldara Mamedowa.

Oryginał został opublikowany na EurasiaNet.org

Tłumaczenie: ASB

Facebook Comments
ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY