Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Tomasz Piechal

PdK Książka: „Jakuck”, Michał Książek

Syberia, ciąg skojarzeń: chłód, mróz, śnieg, pustka, biel, zsyłka, łagry. Biorąc do ręki książkę, która dotyczy stolicy największej jednostki administracyjnych Federacji Rosyjskiej, z góry możemy założyć, co w niej znajdziemy. Tym większą sztuką jest zaskoczenie Czytelnika, pokazanie mu czegoś więcej, rzeczy wymykających się utartym ścieżkom myślenia. Michał Książek pisząc o swoim Jakucku tego dokonał.

Zima w Jakucku to temperatury w ok. - 40 stopni Celsjusza. Autor: Magnús H Björnsson, Źródło: flickr.com

Zima w Jakucku to temperatury w ok. – 40 stopni Celsjusza. Autor: Magnús H Björnsson, Źródło: flickr.com

Syberia to nie tylko chłód, mróz, przestrzeń i łagry – to także bogactwo kultury i wierzeń syberyjskich ludów. Buriatów, Jakutów, Ewenków, Czukczy, Chakasów, Sacha. To kompletnie odmienna fauna i flora. To inny stan umysłu, inna rzeczywistość, inna filozofia życia, co na kartach swojej książki bardzo dobrze pokazuje Michał Książek. Polak, który dobrowolnie udał się na Syberię.

Wspólna historia Polski i tej rozległej krainy zawiązała się poprzez surowość i bezwględność władzy rosyjskiej – wpierw carskiej, potem radzieckiej. I o ile druga ograniczyła się do składania z morderczą konsekwencją ofiar z ciał represjonowanych, wysiedlonych, pojmanych,  o tyle pierwsza „dała” tej ziemii również cały zastęp naukowców, którzy przyczynili się do lepszego poznania Syberii. Zafascynowanych kulturą i językiem tubylców, oszołomionych przyrodą. W większości Polaków.

Po dziś dzień nazwiska Czekanowskiego, Czerskiego, Dybowskiego, Jankowskiego, Piekarskiego, Sieroszewskiego znaczą wiele dla mieszkańców Syberii. Są bohaterami, pionerami poznania tej ziemi.

Nie mamy więc do czynienia ze stosunkami bilateralnymi,  u większości Polaków Syberia wywołuje bowiem inne skojarzenia: Kołyma, Magadan, Chabarowsk. Pośród wielu mrożących krew w żyłach nazw, sześcioliterowe słowo Jakuck brzmi niewinnie. Punkt przesiadkowy na drodze w głąb tajgi, na północ, południe, wschód, zachód. Miasto otoczone pustką. Mróz.

Właśnie tam wraz z rodziną trafia Michał Książek, ornitolog i kulturoznawca. Przyjeżdza dobrowolnie, w celach naukowych. Kolejny raz los sprawia, że Syberię bada Polak.

"Jakuck. Słownik miejsca" Michał Książek, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec, 2013. Źródło: mat. prasowe.

„Jakuck. Słownik miejsca” Michał Książek, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec, 2013. Źródło: mat. prasowe.

Książek jest świadomy skąd pochodzi, kim jest. Jak sam często podkreśla w wywiadach w jego rodzinnym domu na półkach stały 22 tomy dzieł Wacława Sieroszewskiego. Wpierw sięgał po nie, gdyż mama chowała tam różne widokówki, opłatki, czasem pieniądze. Z czasem stały się one dla niego pasjonującą lekturą.

Fascynacja postacią „Wacława Sirko” widoczna jest na wielu stronach Jakucka. Autor szuka tropów, śladów obecności wybitnego polskiego naukowca w krainie do której i on trafił. Bada, krąży, szpera, opisuje. Wchodzi w głąb świata, który z początku był mu kompletnie obcy. Stara się zrozumieć, wczuć i wreszcie – poznać.

Jak podkreśla sam autor, Jakuck jest książką, która wymyka się prostej klasyfikacji gatunkowej. Nie jest to klasyczny reportaż czy praca naukowa. Po trosze jest to – jak widnieje w podtytule – słownik miejsca. Po części dziennik. Po części książka historyczna.

Nie ma tutaj za dużo opowieści zwykłych ludzi, jest to raczej dogłębny opis jednego miejsca. Jego historii, kultury, języka, bohaterów, złoczyńców, warunków, przyrody. Uwidacznia się tutaj podstawowa cecha Jakucka – podążanie wcześniej utartym szlakiem. Książek nie przyjechał na Syberię z próźni. Zjawia się tam naładowany swoim bagażem kulturowym. Tym samym żyjąc w Jakucku postanowia podążyć tą samą ścieżką, co jego wybitni rodacy. Pisze polski dziennik tworzony na Syberii. Bada tę ziemię, tak jak robili to Piekarski czy Sieroszewski.

Nie jest więc Jakuck klasyczną opowieścią z początkiem, rozwinięciem i końcem. To raczej pewien zapis stanu przebywania i poznawania miejsca w którym się niespodziewanie znaleźliśmy. Etnograficzny opis gęsty. Pełen fascynacji, który po raz kolejny zmusza do zastanowienia się skąd tak wielka moc Syberii? Czemu wciąż fascynuje, przeraża, inspiruje, przyciąga?

Myślę, że część odpowiedzi da państwu lektura Jakucka Michała Książka. Przy okazji autor po raz kolejny udowodnił, że mogą minąć wieki, ale Syberia już na zawsze wpisała się w naszą polską kulturę, stała się jej nierozerwalną cząstką.

Ziemia, która zmusza do postawienia sobie najważniejszych pytań.

Jakuck. Słownik miejsca, Michał Książek. Wydawnictwo Czarne. Wołowiec, 2013

KONKURS – KONKURS – KONKURS

Trzy książki „Jakuck. Słownik miejsca” Michała Książka (Wydawnictwo Czarne, 2013). Publikacja objęta została patronatem medialnym „Partnerstwa dla Kultury”, czyli kulturalnej odsłony portalu Eastbook.eu.

Pytanie konkursowe brzmi:
Jak nazywał się znany polski zesłaniec i etnograf, badacz syberyjskich ludów, który był blisko spokrewniony z jednym z ojców polskiej niepodległości w 1918 roku?

Pierwsze trzy osoby, które prześlą prawidłową odpowiedź na adres mailowy redaktora prowadzącego działu „PdK” (t.piechal@eastbook.eu) otrzymają egzemplarz książki „Jakuck. Słownik miejsca”.

Facebook Comments
Tomasz Piechal
Starszy analityk ds. Ukrainy w Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia

    Dziennikarz, publicysta, z wykształcenia etnolog. Swoje badania naukowe prowadził na Ukrainie, gdzie zajmował się kwestiami politycznymi (dystans między władzą a obywatelami) i historycznymi (UPA, Wielka Wojna Ojczyźniana, Wielki Głód). Współpracował m.in. z serwisami "dziennikarze.info", "gildia.pl", "psz.pl", "Gazetą Studencką", TVP1, działem Opinii "Super Expressu", "Rzeczpospolitą", "Dziennikiem Gazetą Prawną".

    ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY