Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Cezary Szczepaniuk

Współpraca Ukrainy z NATO – lepsza niż się wydaje?

NATO wspiera Ukrainę w modernizacji instytucji kształcących w sferze obronności. Może to prowadzić do przeszkolenia oraz poprawy jakości personelu wojskowego. Ukraina, pomimo oficjalnej deklaracji, że nie będzie zmierzać do członkostwa w NATO, jest jednak zdecydowana by kontynuować reformy swojego wojska zgodnie z standardami zachodnimi. Może przynieść to nowe możliwości oraz pozytywne zmiany w bezpieczeństwie regionalnym.

Wizyta Ministra Obrony Ukrainy  w NATO, październik 2013, źródło: nato.int

Wizyta Ministra Obrony Ukrainy w NATO, październik 2013, źródło: nato.int

Współpraca Ukrainy z NATO

W lipcu 2013 roku NATO zapowiedziało, że pięć centrów kształcenia obronnego w głównych miastach Ukrainy otrzyma wsparcie w podnoszeniu standardów oraz jakości edukacji wojskowej. Największy program w obszarze kształcenia wojskowego pomiędzy Sojuszem Północnoatlantyckim oraz krajem partnerskim zostanie zainicjowany w ramach Programu Poprawy Kształcenia Obronnego NATO i będzie rozwijany przy wsparciu Akademii Obrony Narodowej w Warszawie, Biura Personelu Międzynarodowego NATO oraz Biura Kontaktów NATO w Kijowie. W ukraińskim mieście Jaworów funkcjonuje Centrum Szkoleń programu Partnerstwo dla Pokoju, w którym przygotowuje się jednostki do operacji pokojowych. Jest to kolejny znak na to, że Ukraina  pragnie utrzymać bliskie partnerstwo z  NATO, nie starając się jednak o pełne członkostwo.

Ukraina została członkiem programu NATO Partnerstwo dla Pokoju w 1995 roku. Od tego czasu ponad 8500 ukraińskich oficerów zostało przeszkolonych przy pomocy Sojuszu, zaś wielu z nich zajmuje obecnie wysokie stanowiska w ukraińskim wojsku, na przykład służąc jako dowódcy okręgów wojskowych. Ukraina jest regularnie gospodarzem ćwiczeń wojskowych – w ostatnim czasie: Cossack Step, Transcarpathia, Rapid Trident czy Sea Breeze. Podczas szczytu w Bukareszcie w 2008 roku Sojusz obiecał Ukrainie członkostwo, ostatecznie jednak Ukraina nie dostała zaproszenia do Planu Działania na Rzecz Członkostwa, co byłoby  finalnym krokiem przed pełną akcesją.

Strategiczna zmiana w Kijowie

Prezydent Wiktor Janukowycz, który wygrał wybory w 2010 postanowił zerwać z linią polityki swoich poprzedników oraz zaniechać dalszego zbliżania się do NATO. Jego urząd wydał oświadczenie, iż akcesja Ukrainy do NATO nie jest możliwa, zaś większość społeczeństwa jej nie popiera. Polityka zagraniczna Janukowycza jest znacznie bardziej pro-rosyjska niż orientacja geopolityczna poprzedniego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Janukowycz oświadczył, iż jego kraj będzie podążał drogą neutralnej polityki nieangażowania się w międzynarodowych sojuszach militarnych. Krok ten, w opinii ukraińskiego prezydenta, ma na celu uniknięcie napięć regionalnych i zapewnić Ukrainie dobre stosunki z Rosją.

Ukraina wydaje 2.7% swojego PKB na obronność

Z geopolitycznego punktu widzenia, Ukraina z dostępem do Morza Czarnego i bazą marynarki wojennej na Krymie ma dla Rosji strategiczne znaczenie. Rosyjska baza wojskowa w Sewastopolu, wydzierżawiona Moskwie jest bazą Rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, która daje jej dostęp do basenu Morza Czarnego. Federacja Rosyjska przesyła wciąż dużo gazu do klientów w krajach Europy Zachodniej za pomocą ukraińskich gazociągów. Ponadto rosyjski premier Dmitrij Miedwiediew w 2011 roku przyznał, iż wojna w Gruzji w 2008 odegrała rolę prewencyjną w stosunku do dalszej ekspansji NATO na obszarze postradzieckim.

Opinia publiczna

Ukraińskie społeczeństwo jest sceptyczne wobec akcesji do NATO. Według ostatnich badań opinii publicznej przeprowadzonych w lipcu 2012 roku przez grupę badawczą Ranking, Ukraińcy są bardziej pro-unijni niż pro-natowscy. 54% popiera ukraińską integrację z UE, podczas gdy około 70% obywateli kraju jest przeciwko wejściu Ukrainy do NATO. Za przystąpieniem do Sojuszu opowiedziało się około 17% społeczeństwa. W oczach obywateli Ukrainy, NATO jest postrzegane jako trzecie zagrożenie, po Rosji oraz ukraińskich elitach rządzących. Niewiele ponad połowa społeczeństwa sprzeciwia się akcesji oraz widzi członkostwo kraju w NATO jako niekorzystne, jednakże  stosunek ten różni się w zależności od regionu kraju. Około 60% mieszkańców zachodniej Ukrainy postrzega NATO pozytywnie, podczas gdy w centrum, na południu oraz na wschodzie nastawienie jest o 60% niższe. Mając na uwadze opinię publiczną, mało prawdopodobne jest, aby ukraińscy liderzy polityczni rozpoczęli proces integracji z NATO, ryzykując utratą poparcia obywateli. Dodatkowo, zarówno prezydent, jak i rządząca Partia Regionów mają silne powiązania biznesowe ze wschodnio-ukraińskimi oligarchami, których interesy zależą od Rosji, co jest też wystarczającą przesłanką by nie antagonizować Rosji i utrzymywać dystans od NATO. By uspokoić Rosję, w kwietniu 2010 roku Kijów podpisał z Moskwą tak zwane Porozumienie Charkowskie, które zezwala rosyjskiej Flocie Czarnomorskiej pozostanie na Krymie co najmniej do 2042 roku w zamian za 30% zniżkę na gaz dostarczany z Rosji.

Ukraina planuje zredukowanie personelu wojskowego z 192 000 w 2011 roku do 130 000 w roku 2017.

Współpraca wojskowa z NATO

Prezydent Janukowycz oświadczył, że współpraca Ukrainy z NATO jest istotna z punktu widzenia Kijowa. Pomimo faktu, że kraj oficjalnie zrezygnował z członkostwa w NATO, Ukraina wciąż stara się wprowadzać reformy i standardy promowane przez Sojusz w ramach Komisji Ukraina–NATO oraz Rocznego Programu Narodowego. Ukraina dostarczyła fregatę oraz helikopter do operacji NATO Ocean Shield, która zwalcza piractwo na wybrzeżach Somalii, ukraińska armia obecna jest także w na misjach w Afganistanie oraz Kosowie pod auspicjami NATO. Naukowcy z Ukrainy we współpracy z krajami członkowskimi NATO pracują nad technologiami antyterrorystycznymi. Jednym z takich projektów jest Program Nauka dla Pokoju i Bezpieczeństwa (SPS) który jest narzędziem mającym na celu poprawę wizerunku Sojuszu w krajach członkowskich oraz partnerskich. Ukraina uczestniczy obecnie w 13 wspólnych programach z NATO, które mają na celu zwiększenie popularności Sojuszu i euro-atlantycyzmu na Ukrainie. Współpraca Ukraina–NATO ogranicza się tylko nie tylko do wspólnych ćwiczeń, szkoleń oraz edukacji, ponieważ NATO było zainteresowane kooperacją z Ukrainą w zakresie systemów anty-balistycznych, jednak okazało się to być poza ukraińskimi możliwościami. Interesujący wydaje się być fakt, że z drugiej strony Moskwa stara się zwiększyć współpracę z Kijowem w dziedzinie technologii wojskowych. Współpraca ta polegać ma na współpracy przemysłów zbrojeniowych obu państw oraz zwiększenie operacyjności i gotowości bojowej Floty Czarnomorskiej. Jak dotąd udało się wznowić wspólne ćwiczenia marynarki wojennej.

Ocean Shield Ukraina-NATO, źródło: nato.int

Ocean Shield, NATO, źródło: nato.int

Potrzeba modernizacji wojska ukraińskiego 

Ukraina podjęła wyzwanie modernizacji swojej armii w myśl standardów NATO. W tym kontekście przewiduje się zredukowanie personelu z 192 000 w 2011 roku do 130 000 w roku 2017. Obecnie, Ukraina wydaje 2.7% swojego PKB na obronność, przy czym Niemcy przeznaczają na ten środek 1.4% budżetu, Rosja 4.4%, Francja zaś 2.3%. Priorytetem Ministerstwa Obrony jest transformacja w kierunku nowoczesnych, ograniczonych w liczbie, wyszkolonych wg. zachodnich standardów i mobilnych sił zbrojnych, które ulegną profesjonalizacji do 2025 roku. Cel ten wydaje się realistyczny, jednak proces może natrafić na przeszkody związane z przestarzałą infrastrukturą wojskową, złą społeczną reputacją armii oraz niskimi poborami żołnierzy zawodowych, które skutecznie zniechęcają młodych Ukraińców od wstępowania do wojska.

Konkluzje i rekomendacje

Ukraina jest strategicznym partnerem dla sąsiadów – Polski, Rosji, ale także dla UE i NATO. Pomimo faktu, iż Ukraina oficjalnie zrezygnowała z członkostwa w NATO, wygląda na to, że stosuje politykę wielo-wektorową wobec Sojuszu i Rosji.  Z jednej strony stara się zachować dobre relacje z Rosją,  z drugiej stara się zmodernizować sektor obronny według standardów NATO oraz odgrywać coraz większą rolę jako regionalny aktor bezpieczeństwa w Europie Wschodniej.  Rosja jest zainteresowana współpracą militarną z Ukrainą, ale w przeciwieństwie do NATO nie odgrywa znaczącej roli w procesie modernizacji armii ukraińskiej. Można zaobserwować sprzeczną sytuację, w której Ukraina kupuje broń w Rosji, zaś implementuje zachodnie standardy wojskowe. Dalsze reformy ukraińskiego sektora obronnego miałyby duży wkład w system bezpieczeństwa Euro-Atlantyckiego, zaś zarówno Unia Europejska, jak i NATO powinny być otwarte na nowe formy współpracy z Kijowem.

Polska – główny adwokat ukraińskiego zbliżenia do UE oraz NATO – powinna szukać innowacyjnych rozwiązań by zaangażować Ukrainę w dalszą współpracę z obiema organizacjami. Ukraina została już zaproszona przez Polskę do Wyszehradzkiej Grupy Bojowej w ramach WPZiB UE, która powinna otrzymać zdolność bojową w pierwszej połowie 2016 roku. Na drugą połowę 2013 roku planowane jest rozpoczęcie działań Litewsko-Polsko-Ukraińskiej Brygady z kwaterą w Lublinie. Polska może także wzmocnić współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa z Ukrainą w ramach niedawno zainicjowanej Inicjatywy Połączonych Sił NATO. Inicjatywa ta ma na celu także zwiększenie interoperacyjności komunikacyjnej wojsk poprzez wspólne ćwiczenia oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii. Dodatkowo, Grupa Robocza Inżynierii Cywilnej oraz Grupa Robocza ds. Zagrożeń Terrorystycznych na Obszarze Euro-Atlantyckim pod auspicjami Rady NATO–Rosja, mogłaby posłużyć jako fundament poprawy stosunków między Rosją, Ukrainą oraz NATO. Jednakże decyzja końcowa w sprawie poziomu współpracy z NATO powinna być pozostawiona Ukrainie.

O autorze: Cezary Szczepaniuk ukończył Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z dyplomem magistra stosunków międzynarodowych oraz podyplomowe Interdyscyplinarne Studia Europejskie o specjalności „Unia Europejska jako aktor regionalny” w Kolegium Europejskim w Natolinie. Jego zainteresowania obejmują bezpieczeństwo międzynarodowe, Partnerstwo Wschodnie (Ukraina, Gruzja, Białoruś) oraz Unię Europejską (aspekty bezpieczeństwa i obrony)

Facebook Comments

Cezary Szczepaniuk jest absolwentem stosunków międzynarodowych Wydziału Politologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz podyplomowych Interdyscyplinarnych Studiów Europejskich na specjalizacji „Unia Europejska jako aktor regionalny” w Kolegium Europejskim w Natolinie. Współpracuje z organizacjami międzynarodowymi, instytucjami dyplomatycznymi oraz agencjami europejskimi jako koordynator projektów, obserwator wyborów oraz ekspert ds. stosunków międzynarodowych. Jego zainteresowania politologiczne obejmują szeroko rozumiane aspekty bezpieczeństwa międzynarodowego, Partnerstwo Wschodnie (Ukraina, Gruzja, kraje post-sowieckie) oraz Unię Europejską. Cezary jest także zapalonym podróżnikiem, zaś swoje przygody opisuje na blogu www.cezarkos.pl

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY