Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Marcin Prengowski

Serwis olimpijski: Igrzyska na kościach przodków

21 maja 1864 roku w uroczysku Kbaada poddał się ostatni oddział adygejskich powstańców. Wydarzenie to jest dziś symbolem zbrodni dokonanej przez Rosjan na narodzie Adyge. Dokładnie 150 lat później w miejscu tragedii, noszącym dziś nazwę Krasnaja Polana, odbędą się igrzyska olimpijskie, które potomkowie Czerkiesów chcą wykorzystać do umiędzynarodowienia ludobójstwa dokonanego na ich narodzie.

Krasnaja Polana, fragment znaczka pocztowego promującego Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Soczi w 2014 roku, źródło: Wikipedia

Krasnaja Polana, fragment znaczka pocztowego promującego Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Soczi w 2014 roku, źródło: Wikipedia

Adygejczycy należą do najstarszych ludów zamieszkujących Kaukaz. Razem z Kabardyjczykami, Czerkiesami i nielicznymi Szapsugami tworzą blisko spokrewnioną grupę Adyge (realny podział na kilka narodów nastąpił dopiero za czasów bolszewickich). W średniowieczu wyżej wymienione grupy tworzyły związek plemienny zwany Czerkiesją, który obejmował swym zasięgiem obszar ograniczony od zachodu morzem Czarnym, od północy rzeką Kubań, na południu opierający się o góry Kaukazu, a na wschodzie sięgający dzisiejszej Czeczenii. W wyniku presji Persji i Imperium Osmańskiego, początkowo popularne, chrześcijaństwo zostało wyparte przez islam.

Genocyd Czerkiesów

Ekspansja Rosji w rejon mórz Czarnego i Kaspijskiego w XVIII wieku oraz poddanie się w 1783 r. przez część Gruzji pod rosyjski protektorat (aby obronić się przed Imperium Osmańskim oraz Persją) spowodowały, że Moskwa była żywo zainteresowana rozszerzeniem swoich wpływów na całym terenie Kaukazu Północnego. W latach 20-tych XIX w. Rosjanie zajęli całe terytorium Czerkiesji. Spowodowało to zjednoczenie 12 związków plemiennych, które postawiły sobie za cel odzyskanie wolności. Adygejczycy współpracowali z najsławniejszym przywódcą górali kaukaskich Imamem Szamilem, lecz największe powstanie narodów Adyge wybuchło już po upadku Imamatu (1862 rok). Zastosowano wypróbowane wcześniej w Dagestanie i Czeczenii metody pacyfikacji ludności cywilnej. Niszczono auły, palono uprawy i zapasy oraz przymusowo przesiedlano górali na kubańskie równiny. Po zajęciu kluczowego dla zaopatrzenia z zewnątrz portu w Soczi doszło do ostatecznego upadku zrywu. Miało to miejsce w 1864 roku w uroczysku Kbaada. Dziś to miejsce nazywa się Krasnaja Polana…

Carat postawił Adygom ultimatum – muszą opuścić tereny górskie i przenieść się na równiny nad Kubaniem. W przeciwnym wypadku będą zmuszeni do emigranci. W jej wyniku wyjechało, głównie do Turcji, kilkaset tysięcy Adygejczyków i Szapsugów. Przesiedlenie w okolice rzeki Kubań wybrało zaledwie 50-60 tys. osób. Notowano ogromną śmiertelność spowodowaną głodem, chorobami i złymi warunkami sanitarnymi. Dochodziło to takich aktów desperacji jak sprzedaż żon i dzieci. Turcy osadzili Czerkiesów m.in. na terenie Bałkanów. Obecnie, według różnych szacunków poza Rosją, głównie w Turcji, Syrii oraz Jordanii, może mieszkać ok. 3-4 mln osób z czerkieskimi korzeniami.

Podział administracyjny Adygei, źródło wikimedia.org

Podział administracyjny Adygei, źródło wikimedia.org,

Współcześnie potomkowie Czerkiesów, w Rosji i w diasporze, dążą do uznania zbrodni za akt ludobójstwa w świetle prawa międzynarodowego. Parlamenty republik autonomicznych uchwaliły stosowne uchwały i od początku lat 90-tych kilkakrotnie wnosiły prośbę do władz federalnych o rozpatrzenie. Moskwa nie ma jednak zamiaru zajmować się tą sprawą. Podczas oprawy artystycznej igrzysk dziedzictwo czerkieskie prawdopodobnie nie będzie wspomniane. Rolę rdzennych mieszkańców tych ziem będą pełnić Rosjanie i Kozacy.

Przyznanie Rosji prawa do organizacji igrzysk w Soczi stało się szansą na umiędzynarodowienie tematu. Sporadyczne inicjatywy diaspory oraz nieliczne doniesienia medialne odniosły ograniczony efekt. Zdecydowanie największy skutek odniosło przemówienie, w lipcu ubiegłego roku, Doku Umarowa, przywódcy Emiratu Kaukaskiego, który wzywając do ataków terrorystycznych nazwał igrzyska w Soczi za „szatańskim tańcem na kościach przodków”.

Oświadczenie Doku Umarwa [jęz. rosyjski]

Oświadczenie to wpisało adygejskie starania w nurt terroryzmu islamskiego. Można przypuszczać, że nie taki cel chcieli osiągnąć współcześnie żyjący Adygejczycy i działa na korzyść Moskwy, w przypadku pojawiania się podobnych inicjatyw w przyszłości.

Namiastka państwowości

Kilkadziesiąt lat po wysiedleniu Adygejczyków, ci co pozostali w Rosji dostali szansę zachowania swojej tożsamości. Po zwycięstwie bolszewików wprowadzono politykę korienizacji, która zakładała podział terytorialny uwzględniający kryteria etniczne oraz dbałość o lokalną kulturę. W tym duchu powstał pierwszy adygejski organ autonomii – namiastka państwowości dla niemal zlikwidowanego narodu – Adygejski (Czerkieski) Obwód Autonomiczny (1922 rok). Dokonano wtedy administracyjnego podziału etnosu Adyge na trzy oddzielne:  Kabardyjczyków (2010 – 517 tys, z czego 490 tys. w Kabardyno-Bałkarii), Adygejczyków (2010 – 125 tys., z czego 107 tys. w Adygei) i Czerkiesów (2010 – 73 tys., z czego 56 tys. w Karaczajo-Czerkiesji). Stolicą Adygejskiego Okręgu Autonomicznego został Krasnodar, który jednak nie wchodził w skład regionu. Dopiero w 1935 roku przeniesiono centrum do Majkopu i tym samym znacznie powiększono obszar obwodu. W 1991 roku Borys Jelcyn, wtedy Przewodniczący Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR, podpisał decyzję o utworzeniu Adygejskiej Autonomicznej SRR. Po rozpadzie ZSRR Adygeja staje się autonomiczną republiką w składzie Federacji Rosyjskiej. W latach 90-tych powołano pierwszy parlament (Chase), który w 1995 uchwalił Konstytucję.

Mapa etnograficzna Adygei, 2010, źródło: wikimedia.org

Mapa etnograficzna Adygei, 2010, źródło: wikimedia.org

Współczesne problemy

Dziś najważniejszym wyzwaniem republiki, poza kluczową kwestią uznania wysiedlenia za ludobójstwo i upamiętnienia tragedii, jest zagrożenie utraty państwowości, a przez to tożsamości narodowej. Jest to związane z sytuacją etniczną republiki. Adygejczycy stanowią mniejszość we własnym kraju (24,3% – 2010) i choć ich udział rośnie (o 1.1% w stosunku do roku 2002) to cały czas najbardziej liczni są Rosjanie (61.5%). Adygejczycy są większością jedynie na równinach kubańskich, natomiast w rejonach południowych (majkopski i giagiński) jest ich niewielu. W związku z przewagą przedstawicieli tytularnego narodu we władzach i urzędach dość powszechne jest niezadowolenie pozostałych mieszkańców regionu. Powołano Związek Słowian Adygei, który lobbuje we władzach centralnych ideę połączenia Kraju Krasnodarskiego i Republiki Adygei w jeden byt administracyjny. Do największego kryzysu doszło w 2006 roku, kiedy urzędujący prezydent Chazriet Sowmien zapowiedział złożenie dymisji w przypadku dalszego forsowania pomysłu. Osoba Sowmiena była również znana z ogłoszonym publicznie brakiem poparcia dla partii Jedna Rosja. Po zakończeniu jego kadencji Władymir Putin „zarekomendował” Asłanczerija Tchakuszynowa, który został trzecim prezydentem Adygei i, co znamienne, przysięgę złożył w dwóch językach – adygejskim i rosyjskim. Tchakuszynow uzyskał poparcie Kremla również w 2011 roku i tym samym rozpoczął swoją drugą kadencję. Premierem, niezmiennie od 2008 roku, jest krewny żony prezydenta Murat Kumpiłow. Obecnie urzędująca głowa republiki jest, w skali mikro, typowym przykładem rozwiązań stosowanych przez władze rosyjskie na Kaukazie Północnym. Cieszący się zaufaniem Kremla urzędnik potrafi mrozić konflikty, a jednocześnie opiera się o system wzajemnych powiązań rodowych czy też rodzinnych. Udaje mu się również powstrzymywać lokalny parlament przez zakusami upubliczniania kwestii wysiedlenia.

W następnym artykule cyklu przyjrzymy się polityce regionalnej Kremla stosowanej na Kaukazie Północnym na przykładzie Czeczenii.

Podstawowe informacje o republice Adygei

Czytaj pozostałe artykuły z cyklu Serwis olimpijski Eastbook.eu 

 

Facebook Comments

Ukończył studia na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW oraz Podyplomowe Studia Wschodnie w Studium Europy Wschodniej UW. Chce zrozumieć czemu wybuchają konflikty etniczne. Uwielbia podróże i historię.

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY