Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Marcin Prengowski

Serwis olimpijski: Dagestański węzeł

Dagestan to wieloetniczna, biedna i niestabilna republika kaukaska. To tu islamscy radykałowie mają największe wpływy. Dochodzi do starć, potyczek, wybuchów na różnym podłożu – od mafijnego po religijny.

Rynek w Machaczkale, autor: Bolshakov, źródło: flickr.com

.
Wczoraj Machaczkałę, stolicę Dagestanu, odwiedziła sztafeta olimpijska. Tym samym symboliczny ogień pokoju wkroczył na Kaukaz Północny. Pierwotnie planowano, że sztafeta będzie przebiegać centralnymi ulicami miasta, a ogień poniesie aż 270 osób. W ostatniej chwili, ze względów bezpieczeństwa, zdecydowano się na przeniesienie całej imprezy na stadion Anży Machaczkała. 20 tysięcy widzów po skrupulatnej kontroli mogli bezpłatnie wejść i oglądać 67-osobową sztafetę prowadzoną po murawie boiska. Frekwencję zapewniły specjalne autobusy przywożące chętnych na miejsce oraz zwolnienie miejscowych studentów z zajęć. Nad bezpieczeństwem czuwali, na stadionie i w jego okolicach, liczni funkcjonariusze policji, oddziałów specjalnych, straży sztafety olimpijskiej oraz około 600 wolontariuszy. Nie zanotowano żadnych incydentów.

Ogień olimpijski w Dagestanie

Mozaika etniczna

Pierwsza republika kaukaska, na terenie której pojawił się ogień olimpijski to kraj nad Morzem Kaspijskim o strategicznym dla Rosji znaczeniu. Długa morska linia brzegowa powiązana z wydobyciem ropy, szlaki komunikacyjne do Azerbejdżanu i Iranu oraz rurociąg tłoczący kaspijską ropę nad Morze Czarne to atuty regionu. Jednocześnie jest to najbardziej skomplikowany etnicznie i najmniej stabilny region Rosji.

W momencie upadku ZSRR mieszkało tam 1,8 mln osób, podczas pierwszego spisu powszechnego Rosji (2002) liczba ta wzrosła do 2,57 mln, natomiast kolejny spis (2010) wykazał aż 2,91 mln osób. Mimo tego, że wyniki federalnych statystyk są często kwestionowane to niewątpliwie jest to jedna z najszybciej rosnących i najmłodszych społeczności Federacji Rosyjskiej.

Oficjalnymi narodami Dagestanu jest aż 14 nacji. Ponadto na terenach górskich zamieszkuje jeszcze kolejnych kilkanaście mniejszych grup etnicznych. Etnosy republiki można podzielić na kilka grup językowych: nascho-dagestańską (m.in. Awarowie, Agułowie, Dargińczycy, Lakowie, Lezgini, Czeczeni), turecką (Kumycy, Azerowie, Nogajowie), słowiańską (głównie Rosjanie) i irańską (Tatowie i Żydzi górscy). Mozaika językowo-etniczna stała się jeszcze bardziej zawiła w wyniku przymusowych, jak i dobrowolnych migracji, w wyniku których  poszczególne nacje przemieszały się geograficznie.

Mapa etnograficzna Dagestanu

 

Mapa Dagestanu, źródło: dagestan.rgo.ru/

 

Spośród narodów Dagestanu najliczniejsi są Awarowie (850 tys., 29%). Jest to też drugi po Czeczenach naród Kaukazu Północnego, który zamieszkuje górzyste, zachodnie obszary regionu. Sami Awarowie nie są monolitem i składają się z szeregu, często rywalizujących, klanów. To oni, wraz z Dargijczykami i Kumykami, rządzą krajem. Ich liczebna przewaga jest źródłem niesnasek i konfliktów z innymi narodami. Drugą, pod względem wielkości, grupą są Dargijczycy (490 tys., 17%), mieszkający w centralnej części regionu. Są licznie reprezentowani w lokalnych władzach, współpracują z Awarami. Do tej samej grupy należą również Lezgini (385 tys., 13%). Ci górale mieszkają również dość licznie w Azerbejdżanie (rozpad ZSRR podzielił naród na dwie części, podobnie jak w przypadku Osetyjczyków). Lezgini dali nazwę popularnemu i wciąż żywemu kaukaskiemu tańcowi – lezgince.

Zobacz przykład lezginki (nasze Mazowsze przy tym to amatorka)

Do nacji z tej samej rodziny językowej należą jeszcze Lakowie (161 tys., 6%), Azerowie (131 tys., 4%), Tabasaranie (119 tys., 4%), Czeczeni-Akińcy (94 tys. 3%) i kilka mniejszych grup.

Drugą grupą stanowią narody tureckie (krewni Karaczajów i Bałkarów). Są to Kumycy (432 tys., 15%), posługujący się językiem kumyckim, który był językiem kontaktów narodów kaukaskich jeszcze do początków XX w. W związku z przesiedleniami ludności górskiej na tereny kumyckie, naród ten stracił dominację na centralnych równinach. Kumycy postulują utworzenie kumyckiej autonomii w ramach Dagestanu.

Oddzielną grupę mieszkańców Dagestanu stanowią Nogajowie (40 tys., 1%), którzy, wraz z Kałmukami, stanowią dziedzictwo najazdu mongolskiego w Europie. Do lat 30-tych XX w. prowadzili półosiadły tryb życia. Ich ziemie obejmują północną część regionu. Ponadto istotną mniejszością są Rosjanie (104 tys., 4%). Jest to jedyna grupa etniczna, której udział i liczba maleje w Dagestanie. Wynika to zarówno z niskiego przyrostu naturalnego, jak i licznych w ostatnim dwudziestoleciu wyjazdów.

Zdecydowana większość mieszkańców wyznaje islam (głównie sunnicki), jedynymi wyjątkami są Rosjanie, którzy są prawosławni oraz Żydzi górscy wyznający odmianę judaizmu.

Najbardziej niestabilny region Kaukazu

Niestabilność regionu dobrze opisują statystyki publikowane na portalu kavkaz-uzel.ru. Według tego źródła w okresie 23-29 grudnia ub.r. ofiarami incydentów zbrojnych były 22 osoby, między 6 a 12 stycznia br. kolejnych 14 osób, a między 20 a 26 stycznia również 14 osób. Do strzelanin czy wybuchów dochodzi niemal codziennie. Najczęściej są to potyczki służb mundurowych z bojownikami islamskimi. Do najgłośniejszego, w ostatnim czasie, wydarzenia doszło 17 stycznia w Machaczkale. Restaurację Zołotaja Imperia ostrzelano z granatnika, a następnie, po przybyciu służb, wybuchł ładunek w samochodzie stojącym przed lokalem. Rannych było kilkanaście osób. Lokalne MSW podejrzewa, że były to mafijne porachunki a nie atak partyzantów.

W krajobrazie Dagestanu to są właśnie dwa główne elementy destabilizujące. Struktury przestępcze (często tożsame z klanami), które nie cofają się przed używaniem siły oraz popularność fundamentalizmu islamskiego wśród młodych, która prowadzi do przyłączania się do islamskich bojówek. To tu niezwykle intensywnie działają oddziały przyznające się do przynależności do Emiratu Kaukaskiego. Na to należy nałożyć również liczne konflikty etniczne. Przesiedlenia przymusowe, ale również dobrowolne kaukaskich górali (Awarów, Dargijczyków czy Laków) na równinne tereny należące do Kumyków, Rosjan czy Czeczenów powodowały, i powodują nadal, konflikty o ziemię. Poszczególne wsie są w stosunku do siebie nieufne i kontakty międzyludzkie są należą do rzadkości. Ponadto nieustannie trwa walka o władzę w regionie, która potęguje korupcję i nepotyzm. Te wszystkie czynniki wzajemnie się przenikają i nachodzą na siebie. Dla mieszkańców Dagestanu, którzy nie wejdą do którejś ze struktur często jedyną alternatywą pozostaje de facto emigracja do miast centralnej Rosji w poszukiwaniu pracy. Jest to zjawisko, mimo że ekonomicznie uzasadnione i potrzebne, powoduje konflikty na tle etnicznym w Rosji, gdzie mieszkańcy Kaukazu (zwani „czarnymi”) są upatrywani jako element niebezpieczny, kulturowo obcy i do tego zabierający pracę rodowitym Rosjanom.

W walce o władzę w Dagestanie pod koniec lat 80-tych przewagę osiągnęli Dargijczycy – Magomedali Magomiedow to główny przedstawiciel nomenklatury tej nacji, który rządził krajem aż do 2006 roku. Z Dargijczykami współpracowali niektórzy Kumycy i Awarowie. Pozostali należeli do opozycji. Po dymisji Magomiedowa prezydentem został Awar – Mucha Alijew. Od 2010 roku do władzy powrócili Dargijczycy w osobie syna Magomiedowa – Magomiedsałama, który został jednak zdymisjonowany przez Putina w styczniu 2013 roku. Jego miejsce zajął, jako pełniący obowiązki, rosyjski dyplomata Ramazan Abdułapitow – z pochodzenia Awar. Kreml zmienia co kilka lat szefów republiki z kilku powodów. Zapewne chodzi o utrzymanie stabilnego napięcia i gwarancję, że przemoc nie wyleje się poza Dagestan. Przekazywanie władzy z jednej nacji do drugiej pozwala choć częściowo kontrolować ambitnych przywódców. Ostatnia decyzja jawi się również jako celowa w przeddzień igrzysk olimpijskich w Soczi. Abdułapitow, który najpewniej nie jest częścią lokalnych układów (od wielu lat pracuje w organach federalnych), może pełnić funkcję stabilizatora miedzy poszczególnymi narodami i skutecznego wykonawcy poleceń z Moskwy (szczególnie dotyczących walki z bojówkami islamskimi). Jednocześnie najpewniej nie będzie miał ambicji tworzenia udzielnego księstwa typu Czeczenia Kadyrowa.

Ewenementem w skali całego Kaukaz Północny są wolne media, które informują o wszelkich wydarzeniach całego regionu, również tych dotyczących strzelanin, wybuchów. W pozostałych republikach istnieją jedynie propagandowe narzędzia władz, które skutecznie filtrują informacje wychodzące poza region.

Komentarz

Dagestan to wieloetniczna, biedna i niestabilna republika kaukaska. To tu islamscy radykałowie mają największe wpływy, często dochodzi do potyczek, wybuchów o różnym podłożu (etniczne, religijne, mafijne). Republika jest niezwykle zawiłym bytem, którego problemy wydają się istnym węzłem gordyjskim. Wieloletnia polityka Rosji i ZSRR daje dziś rezultaty w postaci nierozwiązywalnych konfliktów. Brak pomysłu Kremla na zarządzenie regionem czyni go niejako niezależnym obszarem, tylko nominalnie uznającym władze w Rosji i reprezentowanym przez „gubernatora”, który gwarantuje utrzymanie status quo.

Następny odcinek serii poświęcimy konfliktowi ingusko-osetyjskiemu.

P.S. Dziś kolejnym punktem sztafety olimpijskiej będzie stolica Czeczenii – Grozny, a jedną z osób niosących znicz ma być bohater Federacji Rosyjskiej, prezydent republiki Ramzan Kadyrow. Najprawdopodobniej również tam odbędzie się skromniejsza od planowanej impreza (wg. portalu soczi2014.com odbędzie się w godzinach 10:30-11:50).

 

 

 

Facebook Comments

Ukończył studia na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW oraz Podyplomowe Studia Wschodnie w Studium Europy Wschodniej UW. Chce zrozumieć czemu wybuchają konflikty etniczne. Uwielbia podróże i historię.

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY