Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Łukasz Grajewski

„Łączy nas pamięć”, czyli jak zmienia się edukacja historyczna w Polsce

Z roku na rok, obchody rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim nabierają większego znaczenia. Nie zmienia się ich treść – upamiętnienie bohaterów i uczczenie ofiar. To co ulega ewolucji, to coraz mocniejszy rozmach i zmieniająca się społeczna percepcja wydarzenia.

.

Żonkile na ulicach Warszawy, autor: Łukasz Grajewski

Żonkile na ulicach Warszawy, źródło: Eastbook.eu

.

Dynamiczne zmiany w organizacji obchodów rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim rozpoczęły się w 2013 roku. Wtedy to Muzeum Historii Żydów Polskich przy pomocy Muzeum Powstania Warszawskiego rozpoczęło akcję „Żonkile”. W dniu obchodów, mieszkańcom Warszawy rozdano papierowe kwiaty, przygotowane do przypięcia do odzieży. Żonkile to symbol związany z postacią Marka Edelmana, przywódcy Żydowskiej Organizacji Bojowej. Edelman do swych ostatnich dni w rocznicę wybuchu powstania składał kwiaty, najczęściej kwitnące w kwietniu żonkile, pod pomnikiem Bohaterów Getta.

W tym roku już ponad 800 wolontariuszy rozdawało żonkile na ulicach Warszawy. Organizator akcji – Muzeum Historii Żydów Polskich – w przeciwieństwie do początków akcji sprzed dwóch lat, jest teraz doskonale rozpoznawaną instytucją z pięknym gmachem i nowo otwartą ekspozycją stałą, która przyciąga i elektryzuje widownię z całego świata. To efekt pracy nie tylko jednej instytucji, ale wspomnianego już Muzeum Powstania Warszawskiego i wielu innych warszawskich organizacji, które pomagają zgromadzić wolontariuszy i rozwijają akcję „Żonkile” do obecnych, bezprecedensowych rozmiarów.

Wspólna praca zwiększa zainteresowanie dramatycznym zrywem z 19 kwietnia 1943 roku i buduje wśród Polaków zrozumienie, że zbrojna akcja Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego jest w tym samym stopniu częścią historycznego dziedzictwa żydowskiego, polskiego i warszawskiego. Warto pamiętać słowa Icchaka „Antka” Cukiermana z 3 sierpnia 1944 roku. Członek Żydowskiej Organizacji Bojowej przeżył powstanie w getcie i po rozpoczęciu Powstania Warszawskiego nawoływał do ponownego chwycenia za broń: „Stoimy dziś wespół z całym narodem polskim w walce o wolność (…). Wzywamy wszystkich (….) bojowców ŻOB oraz całą zdolną do walki młodzież żydowską do kontynuowania oporu i walki, od której nikomu nie wolno stać z dala. Wstępujcie do szeregów powstańczych”. W obu powstaniach brał też udział Marek Edelman.

.

Uczestnicy wizyty studyjnej "Study Tour to Poland" organizowanej przez Fundację Wspólna Europa razem z europosłem Michałem Bonim podczas malowania muralu Marka Edelmana, źródło: Eastbook.eu

Uczestnicy wizyty studyjnej „Study Tour to Poland” organizowanej przez Fundację Wspólna Europa razem z europosłem Michałem Bonim podczas malowania muralu Marka Edelmana, źródło: Eastbook.eu

.

Wydarzenia sprzed 72 lat przybliżają też liczne akcje podejmowane przez organizacje społecznych. W 2013 roku znany grafficiarz i aktywista Dariusz Paczkowski na ścianie warszawskiego budynku znajdującego się na terenie dawnego getta namalował Marka Edelmana. Odsłonięcie muralu przyciągnęła setki mieszkańców, a sylwetka Edelmana szybko pojawiła się w innych polskich miastach przybliżając jego spuściznę (historią na inny artykuł jest fakt niedawnego zamalowania warszawskiego muralu).

Do formowania wspólnej pamięci przyczyniła się też Fundacja Wspólna Europa, organizacja jednocząca twórców portalu Eastbook.eu i społeczników działających na wielu obszarach. Rok temu Fundacja zorganizowała spotkanie młodzieży z Polski, Niemiec i Izraela. Międzynarodowa grupa młodzieży oddała hołd Janowi Karskiemu, legendarnemu kurierowi Polski Podziemnej, który przeniknął do warszawskiego getta, aby zaalarmować aliantów o dziejącym się tam dramacie. Młodzież na ścianie budynku przy dworcu Warszawa Wschodnia stworzyła artystyczną wizję łączącą oblicze Jana Karskiego z hasłem zaczerpniętym z „Protestu!” Zofii Kossak-Szczuckiej „Kto nie potępia – ten przyzwala” wypisanym w języku polskim, niemieckim i hebrajskim.

Mural Karskiego. Źródło: Eastbook.eu

Mural Karskiego. Źródło: Eastbook.eu

Obecnie zespół fundacji pracuję nad przekształceniem zeszłorocznego spotkania w cykliczną wymianę młodzieży, która za pomocą działań artystycznych i społecznych łączyć będzie najmłodsze pokolenia Polaków, Niemców i Izraelczyków. Wiele historycznych narracji czeka jeszcze na swoje odkrycie i włączenie do głównego nurtu. Hasło „Łączy nas pamięć” promujące obchody bohaterskich walk w Getcie Warszawskim opisuje już nie tylko to jedno wydarzenie, ale dynamiczny proces dziejący się w Polsce.

Facebook Comments
Łukasz Grajewski

Socjolog, absolwent Studium Europy Wschodniej UW. Pracował w administracji publicznej, aktywny w trzecim sektorze (Fundacja Wspólna Europa, Polska Fundacja im. Roberta Schumana, Inicjatywa Wolna Białoruś). Autor licznych publikacji o Europie Wschodniej w polskich mediach.

Kontakt: l.grajewski@eastbook.eu

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY