Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Maciej Zaniewicz

Ideologia Zwycięstwa

Dzień Zwycięstwa to bez wątpienia najważniejsze święto we współczesnej Rosji. Oficjalnie jest okraszone sloganem „Pamiętamy i jesteśmy dumni”, a więc skupia się na dwóch aspektach: pamięci o poległych w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej oraz dumie ze zwycięstwa Ojczyzny (przy czym nie jest ona konkretyzowana) nad nazizmem – Dobra nad Złem.

"1941 - 1945 Pamiętamy! Jesteśmy dumni!" - banner na elewacji sklepu spożywczego; Autor: M. Zaniewicz

„1941 – 1945 Pamiętamy! Jesteśmy dumni!” – banner na elewacji sklepu spożywczego; Autor: M. Zaniewicz

W rzeczywistości 9 maja nie jest jednak tylko dniem pamięci, jak ma to miejsce dzień wcześniej w innych państwach europejskich. Wielkie Zwycięstwo stało się głównym elementem nowej ideologii współczesnej Rosji. Posiada własną symbolikę (Sztandar Zwycięstwa, Order Zwycięstwa, Wstążka św. Jerzego), jest sakralizowana i absolutyzowana.

Mozaika symboli współczesnej Rosji: Sztandar Zwycięstwa (u góry), flaga Federacji Rosyjskiej, Republiki Tatarstan (przysłonięta) oraz jej stolicy - Kazania. Tatarzy są największą mniejszością narodową Rosji; Autor: M. Zaniewicz

Mozaika symboli współczesnej Rosji: Sztandar Zwycięstwa (u góry), flaga Federacji Rosyjskiej, Republiki Tatarstan (przysłonięta) oraz jej stolicy – Kazania. Tatarzy są największą mniejszością narodową Rosji; Autor: M. Zaniewicz

Obecność nowej ideologii w życiu kulturalnym i politycznym FR jest niemalże namacalna. Kreuje ona zupełnie nową, rosyjską tożsamość, odpowiadając na pytanie „czym jest Rosja?”. Otóż nowa Rosja jest następczynią ZSRR, jako tworu zredukowanego do czterech lat Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (1941-1945). Nowa tożsamość, oparta na zwycięstwie w tej wojnie, pozwala Rosjanom ponownie być dumnymi z ich historii.

WWO dotknęła niemal każdą rosyjską rodzinę, więc pamięć zbiorowa staje się udziałem większości Rosjan. Ten, który nie posiada dziada-weterana, posiada dziada-bohatera pracy na tyłach armii. Pamięć o wojnie i bohaterstwie przodków w swej istocie nie jest rzeczą negatywną, lecz chwalebną. W nowym wydaniu jest to jednak pamięć agresywna, militarystyczna i, szczególnie dla Polaków, krzywdząco upraszczająca.

Pokolenie weteranów...; Autor: M. Zaniewicz

Pokolenie weteranów…; Autor: M. Zaniewicz

... i przyszłość Rosji; Autor: M. Zaniewicz

… i przyszłość Rosji; Autor: M. Zaniewicz

Zwycięstwo było czyste i honorowe, a żołnierze Armii Czerwonej i NKWD – szlachetnymi bojownikami ze złem. Poruszanie faktów niewygodnych dla takiej wersji jest dalece niewskazane. Odmienna wersja historii – nazywanie WWO II Wojną Światową, oskarżanie ZSRR o współudział z Hitlerem w rozbiorze Polski, czy podkreślanie, że zwyciężyła koalicja antyhitlerowska, a nie „ZSRR, której później trochę pomogli…” – jest przepisywaniem historii. Przekonanie, że tylko ZSRR zwyciężył z III Rzeszą jest powszechnie panujące.

"Wspaniała przeszłość, Wielka przyszłość" - billboard z okazji Dnia Zwycięstwa; Autor: M. Zaniewicz

„Wspaniała przeszłość, Wielka przyszłość” – billboard z okazji Dnia Zwycięstwa; Autor: M. Zaniewicz

Symbolik nowej ideologii szybko rozprzestrzenia się na kolejne sfery funkcjonowania państwa. Władza chce jej nadać status równy symbolice państwowej, a wstążki św. Jerzego są rozdawane wszędzie – w supermarkecie, na stacji benzynowej, na przystanku. „Lentoćka” początkowo oznaczająca pamięć o poległych, niezauważenie nabrał innego znaczenia – stała się symbolem nowej Rosji. Rosji militarystycznej, gardzącej Europą, która tak jak w latach 40-tych XX wieku jako jedyna kieruje się moralnością w swej polityce wewnętrznej i zagranicznej.

Obserwując Paradę Zwycięstwa; Autor: M. Zaniewicz

Obserwując Paradę Zwycięstwa; Autor: M. Zaniewicz

Dzień Zwycięstwa jest największym świętem nowej ideologii. Choć niektórzy krytycy określają go mianem kulminacji „zbiorowej psychozy”, to trafniejszym wydaje się utworzenie paraleli do sposobu, w jaki zsekularyzowane społeczeństwa obchodzą Święta Wielkanocne. Rosja jest bowiem „zsekularyzowanym Związkiem Radzieckim”, w której symbole dawnej religii oderwały się od swojego pierwotnego znaczenia.

Dzień Zwycięstwa nie jest świętem nowym. Pierwszy raz zwycięstwo nad nazizmem celebrowano w 1946 roku. Choć przez kolejne 20 lat oficjalnych obchodów nie było (najbardziej rozpowszechniona opinia głosi, że Stalin obawiał się umocnienia się pozycji marszałka Żukowa, któremu przypisywano większość zasług wojennych) za Breżniewa na Placu Czerwonym 9 maja znów zaczęły jeździć czołgi. Parada Zwycięstwa i wszechobecna symbolika sowiecka pozostają nieodłącznymi elementami obchodów święta 9 maja po dziś dzień.

Każdy obiekt publiczny został przygotowany do obchodów; Autor: M. Zaniewicz

Każdy obiekt publiczny został przygotowany do obchodów; Autor: M. Zaniewicz

Ozdobione zostały nawet dystrybutory z wodą pitną; Autor: M. Zaniewicz

Ozdobione zostały nawet dystrybutory z wodą pitną; Autor: M. Zaniewicz

 

Wracając do wspomnianej paraleli – na czym polega podobieństwo do Świąt Wielkanocnych? Otóż w rozbieżności między pierwotnym znaczeniem i rzeczywistym podejściem do obu świąt. Tak jak katolicy nierzadko zapominają o tym, że Wielkanoc to okres zadumy i refleksji nad śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa, tak refleksja nad tragedią wojny, która pochłonęła ok. 27 mln istnień obywateli ZSRR odsuwana jest na drugi, albo trzeci plan. Tak jak katolicy skupiają się na kurczakach, malowaniu jajek i wielkanocnych zakupach, tak Rosjanie myślą o tym dokąd wyjechać na „majskie prazdniki”, z kim iść na ryby i ile czołgów przejedzie po Placu Czerwonym.

Profanacji ulega również symbolika Dnia Zwycięstwa. Jak grzyby po deszczu na samochodach wyrastają naklejki z flagą ZSRR, czy też napisy „Na Berlin”.

"1941-1945 Możemy powtórzyć"

„1941-1945 Możemy powtórzyć”

Symbolika ZSRR i Wielkiego Zwycięstwa jest też motywem tuningu optycznego; Autor: M. Zaniewicz

Symbolika ZSRR i Wielkiego Zwycięstwa jest też motywem tuningu optycznego; Autor: M. Zaniewicz

Nie jest oczywiście sprawiedliwym generalizowanie i naśmiewanie się z wszechobecności symboliki Wielkiego Zwycięstwa. Tak jak za jajkiem skrywa się głęboki sens zmartwychwstania, tak i Wstążka św. Jerzego powinna Rosjanom przypominać o cierpieniu, krwi przelanej za ojczyznę i tragedii milionów rodzin. Jednak tak jak jajko, tak i „lentoćka” nie uchroniły się przed profanacją, komercjalizacją i zwykłym brakiem smaku.

 

Chusteczki nawilżane "70 lat Zwycięstwa"; Źródło: alta.ru

Chusteczki nawilżane „70 lat Zwycięstwa”; Źródło: alta.ru

 

Szachy ZSRR vs III Rzesza. Stalin jako król: Źródło: www.oasiscatalog.com

Szachy ZSRR vs III Rzesza. Stalin jako król: Źródło: www.oasiscatalog.com

"Zwycięskie" produkty dostępne są w każdym sklepie: Autor: M. Zaniewicz

„Zwycięskie” produkty dostępne są w każdym sklepie: Autor: M. Zaniewicz

"Świąteczna zniżka. 8 maja -20% na wino i szampany"; Autor: M. Zaniewicz

„Świąteczna zniżka. 8 maja -20% na wino i szampany”; Autor: M. Zaniewicz

We świąteczne gadżety można się zaopatrzyć na każdym placu i jarmarku; Autor: M. Zaniewicz

We świąteczne gadżety można się zaopatrzyć na każdym placu i jarmarku; Autor: M. Zaniewicz

Dzień Zwycięstwa w Rosji to nie tylko 9 maja. Wielkie świętowanie poprzedzone jest wielkim przygotowaniem. Symbolika ZSRR i Zwycięstwa zaczyna pojawiać się na pojazdach, budynkach i ulicach już w lutym. Z każdym tygodniem jest jej coraz więcej, a wraz z nią tematyką wojenną nasycają się audycje radiowe i telewizyjne. Następnie w marcu/kwietniu WWO i Wielkie Zwycięstwo staje się dominującą tematyką dla szkolnych przedstawień, teatru, kino i publicznych wydarzeń. Nic dziwnego, że 9 maja jest nie tylko niecierpliwie wyczekiwany, ale także wyczerpany znaczeniowo – „skonsumowany”. Stąd sam Dzień Zwycięstwa nie pozostawia wiele miejsca na zadumę. Składa się z Parady Zwycięstwa, pikniku rodzinnego i sowicie okraszonego alkoholem koncertu z pokazem sztucznych ogni.

Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej na Paradzie Zwycięstwa. W nowej Rosji znajdzie się miejsce i na Stalina i na Cerkiew; Autor: M. Zaniewicz

Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej na Paradzie Zwycięstwa. W nowej Rosji znajdzie się miejsce i na Stalina i na Cerkiew; Autor: M. Zaniewicz

Dzień Zwycięstwa to też rodzinne spacery i przyrządzanie szaszłyków; Autor: M. Zaniewicz

Dzień Zwycięstwa to też rodzinne spacery i przyrządzanie szaszłyków; Autor: M. Zaniewicz

 

9 maja odbywa się pod hasłem „Pamiętamy i jesteśmy dumni”. W rzeczywistości jednak radość i duma ze zwycięstwa zdecydowanie przykrywa pamięć o tragedii jaką była II Wojna Światowa, w tym i Wielka Wojna Ojczyźniana. Rosjanom należy oddać sprawiedliwość – ZSRR wygrał i okupił to niewyobrażalną daniną krwi. Nie można mieć zatem do nich pretensji o to, że 9 maja jest dla nich wielkim świętem. Z drugiej strony nie można przymykać oko na zagrożenie jakie może nieść za sobą takie podejście. Szaleńcza radość z wygrania, a nie zakończenia wojny; duma z poniesionych ofiar, ignorowanie okresu od 1939 do 1945 roku oraz militaryzacja obchodów Dnia Zwycięstwa świadczą o tym, że ZSRR i Rosja nie odrobiły tragicznej lekcji II Wojny Światowej. Nie wróży to najlepiej przyszłości Europy, włączając w to Rosję.

 

Dzień Zwycięstwa w liczbach:

– 27 – tyle (szacunkowo) mln obywateli ZSRR zginęło w trakcie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej;

– 10 – tyle mln metrów wstążki św Jerzego zamówiły władze federalne;

– 25 – tyle mln rubli na nią wydano (http://echo.msk.ru/programs/personalno/1543740-echo/);

– 7 – tyle mld rubli łącznie wydano na obchody Dnia Zwycięstwa z budżetu federalnego (http://iamhuman.ru/finansy/2510-raskhody-na-prazdnovanie-dnya-pobedy-prevysyat-7-mlrd-rublej.html);

– 21 (+3 nieuznawane) – tylu liderów państw przybędzie 9 maja do Moskwy (Azerbejdżan, Armenia, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Południowa Osetia, Abchazja, Chiny, Południowa Afryka, Indie, Bośnia i Hercegowina, Mongolia, Wenezuela, Wietnam, Egipt, Kuba, Macedonia, Palestyna, Serbia, Zimbabwe, Czechy, Słowacji i Niemcy (https://www.facebook.com/studiowschod/posts/409088995937341)

Facebook Comments

Absolwent stosunków międzynarodowych i rosjoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisze i czyta na temat Europy Wschodniej.

Kontakt: maciej.zaniewicz@eastbook.eu

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY