Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Maciej Zaniewicz

Patrząc na Wschód: podsumowanie oraz kalendarium 2015

Koniec roku to okres podsumowań. Eastbook przygotował dla Was listę najważniejszych wydarzeń mijającego roku, jakie naszym zdaniem miały miejsce za naszą wschodnią granicą.

Rok 2015 stanowił logiczną konsekwencję wydarzeń z lat poprzednich. Dlatego, choć nie brakowało incydentów szokujących, to raczej nie były one same w sobie niespodzianką.

W przypadku Ukrainy mieliśmy do czynienia z kontynuacją okresu „postmajdanowego”. Z jednej strony byliśmy świadkami widowiskowych reform, jak wprowadzenie nowej, wzorowanej na amerykańskim modelu, policji. Inicjatorami była „gruzińska ekipa” polityków pochodzących z bliskiego grona współpracowników Micheila Saakaszwilego – byłego prezydenta Gruzji, a obecnie gubernatora Odessy. Z drugiej strony coraz mocniej dawały o sobie znać grupy niezadowolone lub kontestujące „ład Poroszenki”. Nasilił się konflikt obozu prezydenta z oligarchą Ihorem Kołomojskim, a ochotnicy walczący na wschodzie kraju coraz bardziej podkreślali swoje niezadowolenie z braku decyzyjności i efektywności nowej władzy.

Na wschodzie kraju natomiast zmieniło się niewiele. Choć działa i karabiny słychać było coraz rzadziej, to ludzie nie przestawali ginąć, a Kijów nie odzyskał kontroli ani nad zbuntowanymi obszarami, ani nad granicą z Rosją. W efekcie Unia Europejska słusznie stwierdziła, że porozumienia mińskie nie zostały przez stronę separatystyczno-rosyjską spełnione i przedłużyła sankcje w stosunku do Rosji o kolejne pół roku.

Rosja w 2015 roku przyznała się, że znajduje się w stanie kryzysu, wprowadzając w styczniu pakiet antykryzysowy. Nie zmieniło to jednak retoryki Kremla, którego zdaniem najtrudniejsze czasy już minęły, a europejskie sankcje (i będące na nie odpowiedzią rosyjskie kontrsankcje) przyczyniły się do zwiększenia konkurencyjności rosyjskiej gospodarki. I choć największym przegranym ekonomicznego konfliktu jest rosyjskie społeczeństwo, to rating popularności Putina wciąż notuje rekordowe wartości.

Władimir Putin. Źródło: kremlin.ru

Władimir Putin. Źródło: kremlin.ru

Sytuację wewnętrzną w Rosji cechuje impotencja opozycji, dodatkowo osłabionej utratą zamordowanego Borysa Niemcowa. W połączeniu z powtarzającymi się nalotami służb bezpieczeństwa na siedziby opozycji i odcięciem źródeł zagranicznego finansowania, opozycjoniści i zwykli obywatele, którzy nie zgadzają się z oficjalną linią Kremla, znaleźli się w wyjątkowo trudnym położeniu.

Wraz ze wzmocnieniem oficjalnej retoryki, której kulminacją stały się obchody 70-lecia Dnia Zwycięstwa, masowa histeria antyzachodnia i „krymnaszystowska” urosła do tego poziomu, że przeciwnicy coraz częściej emigrują bądź nie wytrzymują presji społecznej. Doprowadziło to do tragicznej, samobójczej śmierci osiemnastoletniego Wlada Kolesnikowa – przeciwnika imperialnej polityki Rosji, zwolennika zwrócenia Krymu Ukrainie i naprawy relacji z Kijowem.

Rok 2015 to też okres wzmocnienia rosyjskiej polityki asertywności w polityce zagranicznej. Półtora roku po aneksji Krymu i rozpętaniu konfliktu na wschodzie Ukrainy, Rosja rozpoczęła operację wojskową w Syrii. Choć oficjalnym celem jest przywrócenie zwierzchnictwa Baszara al-Assada nad całym terytorium Syrii i walka z ISIS (coraz częściej nazywanym Daesz), to oczywistym jest, że walka z terroryzmem jest jedynie argumentem używanym na potrzeby propagandowe. Ofiarami rosyjskich nalotów są nie tylko bojownicy Daesz, lecz również umiarkowani rebelianci czy Turkmenii. Naloty wymierzone w tę zamieszkującą północną Syrię i wspieraną przez Turcję grupę rozwścieczyły Ankarę do tego stopnia, że zdecydowała się zestrzelić rosyjski bombowiec, który na kilkanaście sekund naruszył turecką przestrzeń powietrzną. Wywołało to gwałtowne pogorszenie relacji turecko-rosyjskich i jeszcze bardziej zbliżyło Moskwę do Teheranu, który po zniesieniu międzynarodowego embarga wzmocnił współpracę wojskową z Rosją.

Nie wolno również zapomnieć o tragicznej katastrofie rosyjskiego samolotu pasażerskiego, na którego pokładzie podczas lotu z Egiptu do Rosji zdetonowano ładunek wybuchowy.

W wyniku zamachu terrorystycznego zginęli wszyscy pasażerowie. Kilka miesięcy wcześniej trwające tydzień pożary na Syberii pozbawiły życia 29 osób, a ok. 6 tys. dachu nad głową. Rosyjskie media początkowo nie poruszały w ogóle tego tematu. Milczeniem oficjalnych mediów starano się również zatuszować protesty kierowców ciężarówek, którzy sprzeciwili się dodatkowym opłatom nałożonym na nich w związku z panującym w kraju kryzysem. Wielkie kolumny ciężarówek przez tygodnie blokowały odcinki dróg federalnych lub ich pojedyncze pasy, o czym informowali jedynie bloggerzy i nieliczne media niezależne.

Co przyniesie nam kolejny rok?

Prognozowanie zawsze jest obarczone dużym ryzykiem. Z pewnością możemy oczekiwać pogarszania się sytuacji gospodarczej w Rosji i zwiększenia presji na państwa europejskie, aby te nie przedłużały sankcji na kolejne półrocze. Rosyjska polityka asertywności najprawdopodobniej będzie kontynuowana i, jeżeli państwa zachodnie nie wykażą się inicjatywą, Bliski Wschód będzie w coraz większej mierze zależny od zderzenia interesów rosyjsko-irańskich, tureckich i saudyjskich.

Również sytuacja w Europie Wschodniej cechuje się coraz większą niestabilnością. Z jednej strony proeuropejska Ukraina wymaga intensywnego wsparcia coraz mniej do tego chętnego Zachodu. Z drugiej – zapominana Białoruś Łukaszenki daje coraz więcej sygnałów otwarcia się na Brukselę i Waszyngton, na co wpływ ma zagrażająca Baćce zależność od Rosji.

Nie ulega wątpliwości, że rok 2016 przyniesie nam wiele intensywnych przemian i ogromnych wyzwań. W nadchodzącym roku oczy świata będą również coraz mocniej zwrócone ku Bliskiemu Wschodowi i – co najważniejsze z naszego punktu widzenia – Europie Wschodniej. Dlatego śledźcie nas uważnie.

Do siego roku!

 

KALENDARIUM czyli co warto zapamiętać:

STYCZEŃ

– 28 stycznia – zatwierdzenie rosyjskiego planu antykryzysowego

Kreml przyznaje, że gospodarka rosyjska jest w stanie kryzysu. Władze przyjmują plan mający wyprowadzić ją z trudnej sytuacji. Zakłada on zmniejszenie większości wydatków federalnych o 10%, coroczne zmniejszanie wydatków federalnych o 5%, dodatkowe wsparcie sektorowe, socjalne i dla MŚP.

LUTY

– 12 lutego – porozumienie „Mińsk 2

Do najważniejszych punktów porozumienia należy zaliczyć: wstrzymanie ognia, utworzenie strefy bezpieczeństwa między walczącymi stronami, wprowadzenie reformy administracyjnej przyznającej specjalne prawa republikom separatystycznym, przywrócenie Kijowowi kontroli nad całą granicą.

– 27 lutego – zabójstwo Borysa Niemcowa

Jeden z liderów opozycyjnej partii RPR-Parnas zostaje zastrzelony na moście Moskworieckim, niemalże pod murami Kremla. Opozycja o zlecenie zabójstwa oskarżała prezydenta Czeczenii Ramzana Kadyrowa i Władimira Putina. Według oficjalnej wersji morderstwo nie miało podtekstu politycznego. W sprawie zostało aresztowanych pięciu oskarżonych.

MARZEC

– 1 marca – Marsz Antykryzysowy

Początkowo celem marszu o nazwie „Wiosna” miał być sprzeciw wobec gospodarczej i zagranicznej polityki Kremla, która doprowadziła do kryzysu w państwie. W wyniku morderstwa Borysa Niemcowa marsz nabrał dodatkowego znaczenia – manifestacja odbyła się pod hasłem „Te kule były w każdego z nas”.

MAJ

– 70-lecie Zwycięstwa w II wojnie światowej

Coroczne święto zwycięstwa nad III Rzeszą obchodzone w rocznicę defilady Armii Czerwonej w Berlinie nabrało dodatkowego znaczenia na tle napiętych relacji z Zachodem . Ideologia zwycięstwa stała się instrumentem mobilizującym społeczeństwo przeciw zagrożeniu z zewnątrz. Sam Władimir Putin nazwał 70-tą rocznicę Wielkiego Zwycięstwa najważniejszym wydarzeniem 2015 roku.

W odróżnieniu od Rosji Ukraina po raz pierwszy zamiast Dnia Zwycięstwa świętowała rocznicę zakończenia II Wojny Światowej, którą, jak pisze Piotr Andrusieczko, „zdemilitaryzowano i zeuropeizowano”.

– 30 maja – Petro Poroszenko mianuje b. prezydenta Gruzji Micheila Saakaszwilego gubernatorem Odessy.

Wraz z byłym prezydentem Gruzji, a obecnie obywatelem Ukrainy, nad Dniepr przybywa wielu innych ekspertów i polityków z Gruzji. Ukraińcy żartują, że za kilkadziesiąt lat prezydentem Ukrainy zostanie również Gruzin.

CZERWIEC

areszt mienia rosyjskich firm we Francji i Belgii w związku z rosyjską odmową wykonania wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nakazującym zwrot byłym akcjonariuszom Jukosu 50 mld USD

LIPIEC

– 4 lipca – nowa policja na Ukrainie

Pierwszy namacalny przejaw zmian na Ukrainie. Nowa policja przeszła intensywne szkolenie i została sformowana z osób nieskompromitowanych korupcją. Nowa policja szybko jednak zdobyła złą sławę w związku z falą wypadków z udziałem nowych radiowozów. Obecnie równolegle funkcjonuje policja i stara milicja.

SIERPIEŃ
– 22 sierpnia – Aleksandr Łukaszenka uwalnia wszystkich więźniów politycznych

Zwolnienie wszystkich sześciu więźniów politycznych przypada na okres bezpośrednio poprzedzający wybory prezydenckie w kraju i towarzyszące im negocjacje nowego kredytu z MFW.

WRZESIEŃ

– 30 września – początek rosyjskiej operacji wojskowej w Syrii

Celem rosyjskich bombowców mają być bojownicy Daesz (ISIS), jednak w rzeczywistości priorytetem stają się siły rebelii antyrządowej w pobliżu postępującej kontrofensywy wojsk rządowych oraz cysterny z ropą naftową.

PAŹDZIERNIK

– 8 października – Nobel dla Swietłany Alieksijewicz

W przeddzień wyborów prezydenckich na Białorusi nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymuje Swietłana Alieksijewicz. „Kocham Ruski Mir rosyjskiego baletu, muzyki… nie lubię tego świata Berii, Stalina, Putina, Szojgu… To nie jest mój świat” – stwierdza noblistka na pierwszej konferencji prasowej w Mińsku.

– 11 października – wybory na Białorusi

Obyło się bez niespodzianek. Zwyciężył Aleksandr Łukaszenka, zdobywając 84,09% głosów. Choć OBWE zauważyło poprawę w stosunku do poprzednich wyborów, to ich demokratyczność wciąż pozostawia wiele do życzenia. Drugie miejsce zajęła przedstawicielka opozycji Tatiana Karatkiewicz, zdobywając 4,45% głosów.

– 13 października – werdykt holenderskich specjalistów – malezyjski samolot pasażerski był strącony z wyrzutni Buk

Pomimo wielu poszlak, wciąż nie ma pewności kto ponosił odpowiedzialność za tę tragedię. Wiadomo jedynie, że pocisk został wystrzelony w kierunku samolotu pasażerskiego z terytorium kontrolowanego przez separatystów.

– 29 października – UE zawiesza sankcje w stosunku do Białorusi

Wybory prezydenckie poprzedziło uwolnienie więźniów politycznych, OBWE zauważyła postęp, a po wyborach nie doszło do zamieszek, ani masowych demonstracji. W związku z powyższym uznano, że Mińsk należy wynagrodzić zdjęciem sankcji. Na tę decyzję niewątpliwie miało wpływ pogorszenie relacji z Moskwą i asertywna wobec Rosji postawa Łukaszenki.

– 31 października – zamach bombowy na rosyjski samolot pasażerski Kogałymawia nad Synajem

Podłożona pod fotel pasażera bomba doprowadziła do katastrofy rosyjskiego samolotu pasażerskiego lecącego z Szarm-al-Szejk do Petersburga. W jej wyniku zginęło 224 osoby.

LISTOPAD

– początek  protestów kierowców ciężarówek

Władze Rosji poszukując sposobu załatania dziury budżetowej postanowiły nałożyć na kierowców samochodów ciężarowych specjalny podatek. W ramach systemu „Platon” za każdy przejechany kilometr pojazdem o masie przekraczającej 12 ton należy zapłacić 3,73 rubla. Kierowcy postanowili zaprotestować utrudniając przejazd na trasach federalnych. Media oficjalne postanowiły przemilczeć sprawę.

– 24 listopada – zestrzelenie rosyjskiego myśliwca

Turecki myśliwiec F-16 zestrzeliwuje rosyjski bombowiec, który naruszył przestrzeń powietrzną Turcji. W rzeczywistości przyczyną strącenia rosyjskiej maszyny były jednak najprawdopodobniej ostrzały ludności Turkmeńskiej – grupy etnicznej walczącej przeciwko syryjskim siłom rządowym i wspieranym przez Ankarę. Choć eksperci krytykują Turcję, to otrzymuje ona wsparcie sojuszników z NATO. Rosja odpowiada wprowadzeniem sankcji gospodarczych w stosunku do Turcji.

https://www.youtube.com/watch?v=KPBkaWeXP-w

GRUDZIEŃ

– 18 grudnia – Ukraina wprowadza moratorium na spłatę 3,5 mld USD kredytu udzielonego przez Rosję

Kijów jest zdania, że kredyt został udzielony tuż przed opuszczeniem Ukrainy przez Wiktora Janukowycza i miał charakter „łapówki” za niepodpisanie umowy stowarzyszeniowej z UE. Rosja jest również jedynym wierzycielem Ukrainy, który nie zgodził się na renegocjację warunków spłaty zadłużenia.

– 25 grudnia – samobójstwo Wlada Kolesnikowa

18-letni Rosjanin bierze śmiertelną dawkę lekarstw. Wcześniej występuje za zwróceniem Ukrainie Krymu i poprawą relacji rosyjsko-ukraińskich. Bierze również udział w akcjach protestu wobec władz rosyjskich. Nastolatek nie wytrzymuje presji społeczeństwa i wszechobecnych szykan.

BONUS

Najpopularniejsze wideo:

Ukraina:

Rosja:

Najpopularniejszy klip muzyczny:

Ukraina:

Rosja:

Facebook Comments
Maciej Zaniewicz
Redaktor naczelny polskojęzycznej wersji Eastbook.eu

Absolwent stosunków międzynarodowych i rosjoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Pisze i czyta na temat Europy Wschodniej.

Kontakt: maciej.zaniewicz@eastbook.eu

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY