Używamy ciasteczek do poprawnego wyświetlania tej strony. Jeśli nie wyrażasz zgody, zmień ustawienia przeglądarki.

Ok
Łukasz Grajewski, Łukasz Popielarczyk

Spór o Puszczę Białowieską

W ostatnich miesiącach na nowo rozgorzał spór o Puszczę Białowieską. Lasy Państwowe planują na jej terenie wycinkę drzew na dużą skalę. Przeciwko zamiarom leśników protestują organizacje ekologiczne.

Tekst: Łukasz Grajewski
Zdjęcia: Łukasz Popielarczyk

Puszcza Białowieska to niemal 1 500 km² dzikiej przyrody, która zadomowiła się po obu stronach granicy polsko-białoruskiej. Po stronie polskiej znajduje się 42% jej powierzchni. Wspólne działanie Polski i Białorusi doprowadziły w 2014 r. do wpisania całego obszaru Puszczy na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jako ostatnie naturalne skupisko leśne na terenie Europy Puszcza w pełni zasługuje na swoją światową sławę. Powstała bez udziału człowieka co czyni ją żywym pomnikiem dzikiej przyrody. Dość wspomnieć, że wiekowy dąb „Maciek” rośnie tam od przeszło 450 lat.

8

Ochrona lasów na terenie Puszczy zaczęła się wyjątkowo wcześnie, bo już w średniowieczu, gdy to miejsce upodobali sobie litewscy władcy. Ich najsłynniejszy przedstawiciel, wielki książę litewski i król Polski Władysław II Jagiełło wielokrotnie zapuszczał się do Puszczy na polowania. Kolejne pokolenia polskich królów, a w czasach zaborów i rosyjscy carowie, podtrzymywali wyjątkowy status białowieskich lasów. Cały ich obszar był przez wieki królestwem fauny i flory niezamieszkanym na stałe przez człowieka. Adam Wajrak, dziennikarz Gazety Wyborczej i równocześnie wielki znawca przyrody Puszczy, w jednym ze swych tekstów przywołał Czesława Miłosza, który „porównał ją do Wawelu, mówiąc, że tak jak krakowski zabytek mówi o czasach naszej wielkości, tak ona powinna nam opowiadać historię prawdziwych lasów, które kiedyś porastały Polskę i Europę i z których został ten właśnie mały kawałek.

9g

Dzięki trosce przeszłych pokoleń Puszczę Białowieską do dziś możemy nazywać domem prawdziwie dzikiej przyrody. Jej najlepiej rozpoznawalnym mieszkańcem, a zarazem symbolem jest żubr. Te potężne zwierzęta nie raz znajdowały się w tarapatach, gdy z powodu intensywnych odstrzałów i kłusownictwa ich liczba niebezpiecznie zbliżała się do kilkuset sztuk w skali kraju. Bieżące dane napawają optymizmem i pokazują wzrost populacji tego dostojnego zwierza. Tylko po polskiej stronie Puszczy Białowieskiej leśnicy doliczyli się 578 żubrów. O wiele trudniej policzyć skryte i ostrożne wilki. Ich liczbę szacuje się ostrożnie na ok. 21 osobników. Wilki przemierzają białowieskie lasy w czterech oddzielnych watahach. Wytrawny tropiciel dzikiej przyrody natrafi w Puszczy na przebogatą rodzinę zwierząt i roślin. Wikipedia podaje obłędną liczbę 11 863 gatunków wszelkich żywych istot zamieszkujących terenie Puszczy. Wiele z tych gatunków znajduje się pod ścisłą ochroną. Tylko naturalny ekosystem Puszczy Białowieskiej zapewnia im odpowiednie warunki do życia.

9c

9d

Od 12 czerwca 2015 r. na mocy dekretu Prezydenta Republiki Białoruś granice polsko-białoruską w obrębie Puszczy Białowieskiej można przekroczyć bez posiadania wizy. Turyści mogą przejść granice pieszo lub na rowerze. Pobyt na terenie sąsiedniego kraju trwać może nawet trzy doby. Chęć przekroczenia granicy należy wcześniej zgłosić za pomocą formularza dostępnego na stronie internetowej białoruskiej parku narodowego. Przejście graniczne Białowieża – Piererow jest otwarte w godzinach 8-20 w okresie 1 kwietnia – 30 września, a w miesiącach zimowych w godz. 8-18.

9e

Poznając zarówno polską, jak i białoruską stronę Puszczy dostrzec można różnice w gospodarowaniu jej zasobami. Po stronie białoruskiej zbudowano wiele kilometrów asfaltowych dróg, a obalone drzewa są systematycznie usuwane i używane w celach przemysłowych. Panuje tam tak lubiany na Białorusi porządek. Po stronie polskiej od 2011 r. zarządzanie Puszczą poddane zostało zgoła innej filozofii. Przyjęto wówczas Plan Urządzania Lasu zakładający ograniczenie wyrębu drzew. Uznano, że Puszcza najlepsze warunki rozwoju uzyska przy minimalnej ingerencji człowieka.

9f

Filozofia minimalizowania wpływu człowieka na rozwój Puszczy Białowieskiej wprowadzona w 2011 r. była wynikiem pracy Zespołu do opracowania projektu ustawy regulującej status dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Puszczy Białowieskiej. Zespół został powołany przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego w 2006 r. W liście do mieszkańców regionu Puszczy Białowieskiej prezydent Kaczyński pisał: „przyszedł już czas (…) żeby kwestię Białowieży w ten sposób uporządkować, aby z jednej strony nie naruszało to interesów mieszkańców tej części naszego kraju, ale z drugiej strony, by to wielkie dobro, jakim jest dla nas Puszcza, zostało w pełni zachowane.” Zespół działający przy prezydencie Kaczyńskim oraz organizacje ekologiczne zgłaszały także postulaty, aby cała polska część Puszczy Białowieskiej stała się parkiem narodowym. Obecnie Białowieski Park Narodowy obejmuje centralny obszar lasów, które stanowią 1/6 polskiej części Puszczy.

2

W grudniu 2015 r. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku przygotowała aneks do Planu Urządzania Lasu przewidujący zwiększenie limitów wycinki drzew. Leśnicy uzasadniają, że cięcie jest działaniem koniecznym aby zapobiec wymieraniu części drzewostanu, przede wszystkim świerków, które padły ofiarą gwałtownej gradacji (wzrostowi liczebności gatunku – przyp. red.) kornika drukarza. Na temat planów zwiększenia wycinki pozytywnie wypowiedział się obecny minister środowiska Jan Szyszko. Minister jeszcze przed objęciem resortu wielokrotnie zgłaszał potrzebę zwiększenia pozyskiwania drewna z obszaru Puszczy Białowieskiej.

9i

9a

Przeciwko planom leśników zawartych w aneksie wystąpiły liczne organizacje ekologicznej i gremia naukowe. W stanowisku Komitetu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk czytamy, że przygotowywany aneks do Planu Urządzania Lasu „narusza w sposób zasadniczy wcześniejsze uzgodnienia i naszą wiarygodność wobec partnera białoruskiego, ponoszącego współodpowiedzialność za całość ochrony„. Z kolei w apelu Polskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków pada wprost stwierdzenie, że „gradacja kornika nie zagraża ekosystemowi Puszczy Białowieskiej.

9

Koalicja organizacji ekologicznych, w której skład wchodzi m.in Greenpeace, WWF i „Pracownia na rzecz wszystkich istot” wystosowała apel do premier Beaty Szydło pod nazwą „Powstrzymajmy niszczenie Puszczy Białowieskiej!”. Twórcy apelu przestrzegają przed przyjęciem aneksu i wytykają, że walka z kornikiem jest tylko pretekstem, a za chęcią zwiększenia limitów kryją się motywy ekonomiczne. Apel umieszczony na stronie kochampuszcze.pl został dotychczas podpisany przez 120 tys. polskich obywateli. Greenpeace przekazał podpisy do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

5

Zmiany proponowane w aneksie czekają na rozstrzygnięcie polityczne. Wedle zapowiedzi Ministerstwa Środowiska decyzja zostanie podjęta w niedzielę 13 marca br. po dwudniowych obradach specjalistów. W ostatnich tygodniach resort zlecił inwentaryzację przyrodniczą w Puszczy Białowieskiej. Również organizacje ekologiczne zwierają szyki. Greenpeace powołał Leśne Patrole, które dokumentują stan ochrony Puszczy. Na weekend zaplanowano kilkanaście manifestacji przeciwko wycince.

9b

Obserwując toczącą się debatę trudno wychwycić aspekty mogące służyć ewentualnemu porozumieniu. Zarówno zwolennicy, jak i przeciwnicy zwiększenia wycinki drzew prezentują dwie różne filozofię w podejściu do ochrony dzikiej przyrody. W tych dwóch ujęciach kornik przedstawiany jest raz jako epidemia, którą należy natychmiast zwalczyć, a w opinii drugich jest dowodem na zachodzący „naturalny proces regeneracji lasu”. Waży się więc los Puszczy Białowieskiej. Bez względu na rozwój sytuacji, burza medialna przypomina nam, że na wspólnym terenie Polski i Białorusi leży jeden z największych skarbów przyrody w skali światowej. Obowiązek opieki nad nim spoczywa na nas wszystkich.

9o

Zdjęcia: Łukasz Popielarczyk ©, wszelkie prawa zastrzeżone
Facebook Comments

***

Zachęcamy czytelników do zapoznania się z argumentami obu stron sporu, które zgromadzone zostały na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych www.lasy.gov.pl oraz na stronie kampanii prowadzonej przez organizacje ekologiczne kochampuszcze.pl.

Łukasz Grajewski

Socjolog, absolwent Studium Europy Wschodniej UW. Pracował w administracji publicznej, aktywny w trzecim sektorze (Fundacja Wspólna Europa, Polska Fundacja im. Roberta Schumana, Inicjatywa Wolna Białoruś). Autor licznych publikacji o Europie Wschodniej w polskich mediach.

Kontakt: l.grajewski@eastbook.eu

ZOBACZ WSZYSTKIE ARTYKUŁY